'De Zee Die Denkt'
een film van Gert de Graaff, bekroond met de Joris Ivens Award *

Er moet een oceaan zijn
wil er een golf kunnen verschijnen
.

En?

Schitterende film! Maar je moet hem beleven, niet omschrijven. Ik heb 'm drie keer gezien en steeds zag ik weer nieuwe dingen. Als kijker tuin je erin. Je wordt bedonderd, belazerd. Voor mij is dit de eerste 'advaitische' film als die uitdrukking mogelijk zou zijn. Woorden van Wolter Keers, Nisargadatta, Krishna Menon en Alexander Smit verwoorden de spirituele zoektocht.

Gaat ie daarover, over de spirituele zoektocht?

Vind ik wel.

Wat is er zo mooi of zo goed aan?

Omdat ie over mij gaat. En over jou. Over het Onzegbare. Over het verleggen van standpunten.

Jezus! Hoezo?

Al die mooie woorden die je worden voorgespiegeld in die eeuwigdurende schijnbaar nooit eindigende vreselijk aantrekkelijke spirituele zoektocht.

Mmm ...

Hoofdpersoon Bart Klever zit achter zijn computer te typen en dat is tegelijkertijd de film waar wij naar kijken. Net zoals we altijd maar weer, als we tenminste goed kijken, nauwkeurig kunnen zien wat we aan het doen zijn of wat we denken. Overigens vertelde Gert me dat hij (als cameraregisseur) en Ruud Schuitemaker (als spelregisseur) Bart tot het uiterste getart hebben om hem zichzelf te laten zijn en niet een rol te spelen; een enorme prestatie voor een acteur die gewend is rollen te spelen.

Ik zie nooit nauwkeurig wat ik aan het doen ben; altijd pas achteraf.

Je kunt het ervaren in zijn film. Het is een ervaringsfilm. De beelden werken op je in. Bart gaat er lekker voor zitten en beschrijft zichzelf als iemand die zichzelf beschrijft. Hij schrijft zinnen (over het zonlicht op de muur achter hem) als 'Ik heb het te druk met typen om het op te merken'.

Dat vind jij zeker heel spiritueel?

Ja, want wie weet dat dan? Ik vind dat hartstikke leuk, want ik herken dat eeuwig waarnemende aspect waarvan ze zeggen dat ik dat ben. En net als ik wordt ook hij gek van al die mooie zinnen in al die boeken van al die mensen aan wie HET gebeurd is en wij arme zoekers blijven al die woorden maar meezeulen. Dagboeken vol mooie woorden, maar ook met zinnen als: 'en je komt ook niet verder door het lezen van boeken' en 'alleen het denken vertelt je dat er denken is', maar ook: 'a heavy snowfall falls into the sea. What silence!' Licht in de Duisternis s.v.p.

Heeft Gert het Licht gezien?

Dat weet ik niet hoor. Dat heb ik niet gevraagd. Hij heeft 13 jaar gezocht en 16 maanden lang 's nachts zitten monteren. Hij is duidelijk verweven met zijn passie, het zoeken naar zichzelf.

13 jaar om te ontdekken dat hij een projectorlamp is?

Ja, een projectorlamp, wit projectordoek, een tv-toestel, de mogelijkheid waar beelden in kunnen verschijnen, en tegelijkertijd zoekend naar degene die dat waarneemt en die zich identificeert met alle beelden die erin verschijnen.

Eigenlijk te gek voor woorden.

Vind je? Gert schrijft: "En als ik als maker duidelijk kan maken dat veel dingen die we denken te zien niet blijken te kloppen, dan heb ik misschien een ingang naar die andere lijn in mijn film: misschien zijn veel dingen die we denken te zijn ook niet juist. Hangt dat af van ons standpunt. Wat ben ik? Wat denk ik te zijn?"

Werkt dat?

Voor sommige mensen. Bart rent — en daar kan ik me helemaal mee identificeren — steeds als een bezetene heen en weer naar de muur die hij heeft volgeplakt met uit boeken gescheurde bladzijden met roodomlijnde woorden van Wolter Keers of Nisargadatta, zinnetjes die hij wil onthouden.

Dat komt me wel bekend voor ja!

Ja, ik herkende zelfs sommige zinnen! Ik heb ook altijd gedacht als je die regels of dat ene zinnetje nu maar goed onthoudt, dan gebeurt HET. Ik ben niet voor niets vertaler van uitgerekend die boeken. Ik dacht dat het dan sneller zou gaan. Ha.

En daar gaat de film over?!

Ja, en over wat hij noemt het 'schouwen'. Hij schrijft: "Ik zou willen dat ik zo open zou kunnen kijken. Schouwen is kijken zonder ergens betekenis aan te hechten. Het is een soort openstaan voor de stilte."

Ja, als dat zou kunnen...

Als ze aan het einde ruzie hebben, zitten wij met z'n allen te 'schouwen'. Zijn vriendin Marga krijgen we helemaal nooit in beeld; wij kijken ondertussen naar een tafelpoot.

...

Ik zal je wat zinnen voorlezen uit zijn website:
"Zandvlakte, spiegel, de lamp in de projector; het zijn allemaal symbolen van het onzegbare. Doordat het laken er is, kunnen we beelden projecteren; doordat de projectorlamp er is, kunnen we beelden zien; door de leegte en stilte in mijn hoofd kunnen er gedachten, beelden in mij ontstaan. En alles lost weer op; en niets doet ertoe."

Mooi gezegd.

Ja, hij denkt eerst het antwoord te vinden in de spiritualiteit. Net als ik en velen met mij. Maar als je daar werkelijk in duikt, dan lees je dingen als: er is geen methode. Hij noteert: vergeet alles.

Hij lijkt een beetje op mij.

Dat zei ik je toch. Jij denkt toch ook altijd, net als ik: 'Als ik dit zinnetje nu maar onthoud, dan word ik gelukkig'!

Ja, ja, om te weten wat je bent moet je weten wie je niet bent.

Precies. Zo denkt Gert/Bart er ook over. Of dacht. Er gebeurt iets in hoofdpersoon Bart. En dat is niet uit te leggen. Innerlijk onderneemt hij een reis, een reis gezien vanuit een ander standpunt, recht vanboven. Hij gooit al zijn bagage uit de auto en komt uiteindelijk op die lege zandvlakte uit. Gert schrijft: "de vlakte waar gedachten als bouwwerken oprijzen en weer verdwijnen terwijl de vlakte altijd leeg achterblijft."

Ja, want hoe moet je jezelf loslaten?

"Als je je 'ik' wilt loslaten ben je een nieuw 'ik' dat zijn 'ik' wil loslaten."

Het is nooit wat je denkt dat het is.

Gert schrijft: "Misschien kunnen we leren zonder voorkennis te kijken naar de dingen om ons heen, naar onszelf en naar onze innerlijke wereld zonder onze denkbeelden."

Kreeg hij goede recensies?

Heel goed in de NRC, goed in Trouw maar zeer dom in Het Parool, zo stom en onwelwillend (door Jos van den Burg) dat ik vind dat we ons abonnement moeten opzeggen. NU.

In een interview zegt Gert:
"Het zijn eigenlijk de krenten, mijn krenten, uit allerlei spirituele richtingen. Maar in plaats van dat ik je daartoe wil bekeren of zo laat ik een man zien die worstelt met die theorie en die werkelijk probeert daar iets mee te doen."


Teksten van de website:

De film is vooral een ervaring. De zee die denkt vertelt iets met beelden. Woorden brengen geen ervaring over. Het woord 'hond' bijt niet.

Je weet niet waar je nu eigenlijk naar kijkt.

Klopt het wat ik zie?

Klopt het wat ik denk?

Mijn ik is een gedachte.

Ik laat je ervaren hoe je kijkt en denkt.

Het blijkt in ieder geval mogelijk te zijn een ander standpunt in te nemen, 180 graden te draaien en naar de gedachten in je hoofd te kijken. En dan ontdek je dat het mogelijk is die stilte tussen twee gedachten waar te nemen.

Mijn verhaal is eigenlijk heel geruststellend. Het doet er niet toe wat je doet of denkt, want je kunt datgene wat je wezenlijk bent toch niet beïnvloeden of veranderen.

Wanneer we onszelf zouden kunnen zien als die lamp in de projector, als de lamp die gedachten en gevoelens en alle zintuiglijke waarnemingen mogelijk maakt, dan is het duidelijk dat we totaal niet door die dingen beïnvloed kunnen worden. De lamp heeft geen problemen. Maar wij geloven ontzettend in de beelden op ons doek, net als in de bioscoop!


Een greep uit de 380 (!) reacties die Gert kreeg op zijn film:

Adembenemend en 100% advaita, al wordt dat nergens in de film direct gezegd (wel indirect via de boeken van Nisargadatta). Veel waardering voor je lef en manier hoe je dit opgepakt hebt. Is jouw 'Niek' in de film eigenlijk Wolter Keers?
K.S.

Wat niet ik is
ben ik in wezen
Al wat voorbijgaat
ben ik niet.
A.M.

Ik heb genoten vanmorgen en ben zeer onder de indruk. Zowel visueel als inhoudelijk een indrukwekkende film.
WvV

Dit is het goede nieuws: ook na 5 x zien blijft DZDD vertellen. Het is voor mij een grote luxe te kunnen mogen verkeren in een medium, jouw film, dat aansprekend is, voortdurend iets zinnigs aandraagt. Je vrienden ontlenen kracht aan wat jij hebt gedaan/gemaakt. Dat meen ik bijna objectief te kunnen vaststellen.
F.

Ik was blij om te zien dat ook in de 'kunst'wereld mensen zich afvragen 'wie ben ik' en daar op deze wijze uitdrukking aan geven.
F.B.

En ik meen het echt, ik vind het beslist een van de meest bijzondere en sterke films die ik tot nu toe gezien heb!
A-L.

Gisteravond genoot ik van de fascinerende film De Zee Die Denkt. Van harte gelukgewenst met de welverdiende Joris Ivens Award. Ik herkende veel Advaita Vedanta ideeën o.a. van Nisargadatta en ook hoorde ik Alexander Smit.
Prof. F.R. v.V.

Ik heb met veel belangstelling uw website dezeediedenkt gelezen en zal er ook de lezers van het tijdschrift dat ik help maken (InZicht) op wijzen.
R.P.

Gert mag onze lieve heer dagelijks op zijn blote knietjes bidden dat hij maar nooit verlicht zal worden, want dan is het over met filmen. (Ken jij 1 Gelukkig Mens die een goede Blues kan schrijven? Nou dan.) De poes Amigo is wellicht de acteur die het dichtste bij verlichting zit. En een natuurtalent.
R.K.

Zelden een film gezien waar ik zoveel mee te maken had. Een scala aan gevoelens. De eerste zandvlakte maakte me direct melancholisch. Dat gevoel kwam nog vele malen terug. Prachtige muziek (complimenten aan je broer!). Wat kun je toch prachtige beelden maken en tot een geheel componeren!
B.


* Informatie over de film 'De Zee Die Denkt':

Er zijn in Nederland 3 kopieën in omloop. Raadpleeg de Bioscoopladder.
De film zal in Utrecht te zien zijn tijdens de jaarlijkse filmdagen in september.
Hij komt uit op video en (later hopelijk) op DVD. Hij is te bestellen via e-mail.
Hou de website in de gaten: www.dezeediedenkt.nl

E-mail adres Gert de Graaff: gravioli@hotmail.com
Gert is 43, geeft les in montagetheorie op de Media Academie (NOB) en is parttime editor bij het NOB.

Hij reist zijn film (inmiddels Engels ondertiteld) achterna die voortdurend in het buitenland vertoond wordt. (Reeds te zien geweest in Berlijn, Sao Paolo, Rio de Janeiro, Minneapolis, Philadelphia en binnenkort in Kiev, Sint Petersburg, Moskou en Karlovy vary. Meer plaatsen volgen nog).

Tijdens het Filmfestival in Berlijn (met 4 zalen en wel 2000 mensen) was er na afloop tijd voor 'vraag en antwoord'. Dat ging door tot diep in de nacht en nog later met een stuk of 15 mensen in een kroeg. Volgens Gert werd hij als een soort Goeroe beschouwd. "Ook al zei ik steeds dat ik ook maar een gewoon mens ben; wat ik ook zei, zij bleven zien wat ze wilden zien. Net als in de film 'The Life of Brian' die op dezelfde dag als JC geboren is en door anderen als JC zelf beschouwd wordt. Hij wordt zelfs gekruisigd. Kennelijk werkt dat zo. Ik vond het bizar.
'Een wijze man/film brengt je terug bij jezelf en niet bij de boodschapper van al dat moois.'

[belle bruins]