Op de één of andere manier kan het gedeeld worden

Afgelopen juni kwam de jonge Engelsman Jeff Foster voor de eerste keer naar Nederland. Hij vertelt verbaasd te zijn dat hij over de hele wereld reist en op bijeenkomsten spreekt. Eerst praatte hij helemaal niet over wat hij had ‘gevonden’. Hij realiseerde zich dat het niet uitgelegd of gecommuniceerd kan worden, het is te eenvoudig om over te praten. Maar hij werd gevraagd om er over te spreken en mensen kwamen luisteren. En nu zegt hij tijdens ons gesprek: ‘Ik kan er geen genoeg van krijgen om erover te praten, het is altijd nieuw en altijd levend.’ De bezoekers van de bijeenkomsten in Amsterdam zullen dat herkennen: de manier waarop Jeff praat over wat hij inzag, klinkt heel fris, vol leven en het heeft de kracht van stilte in zich.


Je wilt dat wat je wilt zeggen, heel toegankelijk is voor iedereen?

Waar ik naar verwijs, deze openheid, eenvoud en spontaniteit, is iets dat we op een bepaald niveau allemaal kennen. We zijn allemaal pasgeboren baby’s geweest. Als volwassenen zijn we zo solide geworden. Vanuit mijn perspectief is het de eenvoud zelf en het toont zich in alles. Het kan niemands bezit zijn, dus het is voortdurend beschikbaar voor iedereen. Daarom wil ik het heel eenvoudig houden, heel gewoon en heel toegankelijk.

Ook als volwassene heeft iedereen dit ervaren: terwijl we met kinderen spelen, in de natuur lopen, luisteren naar muziek. Er is dan geen verleden of toekomst, geen tijd en ruimte. Er is alleen maar wat er gebeurt. Op die momenten is er geen ‘ik’ of ‘persoon’, het leven stroomt. Het leeft zichzelf, zoals altijd trouwens.

Dus voor mij is ‘ontwaken’ niet iets dat daar of toen gebeurde, het is niet iets heel speciaals. Het is heel gewoon, verborgen in de gewone dingen van het leven. Kennelijk waren we zo druk bezig met zoeken naar iets meer, dat we dit over het hoofd zagen.

Je verwijst dus niet expliciet naar tradities zoals Advaita en Zen en dergelijke?

Deze vrijheid kan niet in een systeem worden gevat. Ik verwerp de tradities niet en mensen noemen mij misschien een advaitaleraar, maar zo zou ik mezelf nooit noemen. Het kan niet worden geleerd, maar op de één of andere manier kan het wel gedeeld worden. Daarom zou ik ook van mijzelf niet zeggen dat ik een leraar ben. Het verwijst naar iets dat er al is en het is er voor iedereen. We zien het over het hoofd omdat we te veel bezig zijn met zoeken.

Uiteindelijk gaat het niet om de woorden. De tradities zijn prachtig en kunnen op een bepaald moment voor iemand in een bepaalde situatie heel passend zijn, maar wat hier werd gezien is dat het overal is, in alle gewone dingen in het leven. We kunnen het non-dualiteit noemen of eenheid. Dat zijn allemaal prachtige woorden. Een advaitaleraar zijn, zou echter weer een identiteit kunnen worden.

Andere mensen zullen je misschien wel zo noemen.

Je kunt niet controleren wat voor verhalen andere mensen over jou vertellen. De mind maakt altijd verhalen, zo heeft die iets te doen. De schoonheid van waar het hier om gaat, is dat het niet begrepen kan worden, het kan niet door het intellect gevonden worden. Het is in het mysterie van alles, in het niet-weten, het is waar we zijn. De mind zal rondjes blijven draaien om te proberen te begrijpen wat niet begrepen kan worden. Bij mij viel het proberen te begrijpen weg. En dan is het niets wat je ooit had kunnen denken.

Dus de geest die altijd actief is en altijd zoekt, verhindert het ontwaken?

Het verhaal van Jeff gaat zo: een aantal jaren geleden raakte ik in een intense depressie en was ik hoogstongelukkig. Om daar aan te ontsnappen begon ik naar antwoorden te zoeken. Het idee van ontwaken beloofde het eind van het lijden te zijn. Ik heb wel honderd boeken gelezen, uren gemediteerd, zelfonderzoek gedaan enzovoort. Ik had allerlei spirituele ervaringen en glimpen van eenheid. Het zoeken hield echter niet op en ik werd steeds wanhopiger. De energie bewoog zich steeds naar een toekomst. Dit ontwaken was nu het doel van de mind. Het enige wat ik kan zeggen is dat ik nooit heb gevonden waar ik naar zocht. Zolang ik ergens naar zocht was er de aanname dat Jeff dit ontwaken zou bereiken. Het zoeken bereikte een stadium van wanhoop en in die wanhoop opende iets zich. De mind kreeg niet wat hij wilde en putte zichzelf uit. Hij gaf op en toen werd heel duidelijk gezien dat er geen ‘ik’ is dat verlicht kan worden. De vrijheid waar ik naar zocht was er altijd al. Juist de inspanning om greep te krijgen op de vrijheid maakt dat het lijkt of die er niet is. Ik wilde uit mijn gevangenis ontsnappen, maar juist de inspanning om te ontsnappen uit de gevangenis was de gevangenis. Terugkijkend lijkt het wel grappig, maar op dat moment was het een serieuze zaak. Als de mind opgeeft, wordt het geheim onthuld en het toont zich in alle gewone dingen van het leven. Het is in een stoel, de lucht, de vloer, in alle dingen. Dus het zoeken naar het buitengewone creëerde het gewone. Zo lang ik zocht naar iets meer daarbuiten, was er de aanname dat dit niet genoeg is. Die twee gaan altijd samen: de zoektocht impliceert dat dit niet genoeg is.

Met de zoektocht bedoel je niet alleen het spirituele zoeken, maar alles wat mensen doen en verlangen?

Voor de persoon die gescheiden is van de rest van de wereld is niets ooit genoeg, er is altijd het verlangen om thuis te komen, om volledigheid te bereiken. Het zoeken naar volledigheid neemt miljoenen vormen aan. Niet alleen het spirituele zoeken, ook het zoeken naar geld, naar status, het verlangen om speciaal te zijn. Er is dan steeds die beweging om thuis te komen, om één of andere vorm van compleet zijn te bereiken.

We hebben vaak het idee dat het spirituele zoeken ‘hoger’ is, in een of andere zin. Dat kan echt een valkuil zijn. Er is geen verschil tussen: ik ben een miljonair, een beroemde popster of een spirituele persoon. Het zijn allemaal identiteiten.

Wat met name gezien werd is dat het ‘ik’ een illusie is. Dan doet het er niet toe wat voor ik het is. We stoppen er zoveel moeite in om iemand te worden dat het wel schokkend is om te zien dat het allemaal een droom is. Het ik, het verleden en de toekomst, waar is dat? Ik kon die persoon Jeff gewoon niet meer vinden. Het was alleen nog maar een gedachte. Het is een soort dood om dat te zien: dat ik eigenlijk niet besta, dat ik alleen maar een gedachte ben. En dat werd gezien temidden van verdriet, verwarring en wanhoop. Precies in het hart van verlangens die niet werden vervuld. Of je nu vijf bent of honderd, een miljonair of een bedelaar, het is mogelijk om te doorzien dat het ik een illusie is.

Je praat tegen mensen en zij luisteren. Hoe bevordert dit het ontwaken bij hen?

Ik hoop of verwacht niet dat ontwaken zal gebeuren. Het gebeurt als het gebeurt. Ook voel ik het niet als mijn missie om mensen wakker te maken. Ik zie het meer als iets delen, wat er gebeurt als je vrienden ontmoet. Voor mij is er niet het gevoel dat Jeff dit doet. De woorden komen uit mijn mond en ik hoor ze. Soms is dat een schok voor me. Ik, Jeff, had dit nooit kunnen doen. Het is eenheid die zich uitdrukt, het is eenheid die zichzelf ontmoet.

Op de een of andere manier, ik begrijp niet hoe, kan het gedeeld worden. Daarin is dan niet langer sprake van een ik en een jij, van Jeff als leraar en jij als leerling. In dat delen is er alleen maar eenheid. Eenheid die hier verschijnt als dat lichaam, en daar als een ander lichaam, eenheid die hier door die ogen kijkt en daar door andere ogen. Eenheid die verschijnt als de vloer, als de stoel…

Als mensen vragen stellen, zijn dat allemaal vragen die ik me ook heb gesteld. Op geen van die vragen heb ik antwoord gekregen. Ik ben geen leraar, omdat ik nooit iemands vragen beantwoord. Ik cirkel er om heen totdat het vragen oplost en wordt gezien dat dit al helemaal volledig is. Het leven is een geheel, het is compleet, er is altijd al eenheid. Het is eenheid die zich uitdrukt, eenheid die zichzelf ontmoet. Bezoekers van de bijeenkomsten zeggen soms dat de woorden hen verwarren. Zodra je over non-dualiteit gaat praten is er paradox na paradox. Maar voorbij de woorden gebeurt iets. Het is een gevoel, zoiets als ‘ik begrijp het niet, maar op een of andere manier ken ik het en heb ik het altijd gekend’. En daar gaat het om op de bijeenkomsten en niet dat Jeff probeert iets over te brengen.

Is er sprake van een proces voordat iemand dit ziet?

Dat lijkt zo te zijn, maar als het gezien wordt, is duidelijk dat er geen verleden is. Natuurlijk kunnen we nog steeds het verhaal vertellen over de persoon Jeff die zo ongelukkig was. Maar dat heeft voor mij alleen maar het gevoel dat het een verhaal is, of een droom. Het zou het verhaal kunnen zijn over iemand anders - het verleden is volkomen verdwenen. Dit is wat veel meer verbazingwekkend is, zo levend en zo fascinerend. En dit verandert continu, nu en hier.

In een ontmoeting met mensen is er in het hart van wat gebeurt niemand aanwezig. Het is het meest natuurlijke wat er is en waar voor ons allemaal. Het is niet zo dat ik in een speciale toestand ben, het is voor ons allen zo dat het verleden alleen een verhaal is. Wat we als persoon zijn is alleen een verhaal. Zoals ik eerder zei, ervaren we dat ook steeds. Maar de mind wil daar niet lang bij blijven, die wil altijd weer zoeken. Dus de mind komt weer terug en maakt dat alles weer een vaste vorm heeft. Maar de mind valt ook steeds weg. We merken het niet op, omdat er dan niemand is om het op te merken.

Als de mind dat zelf als mentale informatie weet, kun je er allicht wel meer voor open staan...

De mind kan zien: ‘o, zo eenvoudig is het’. Dat gebeurt in de bijeenkomsten. Vragen vallen weg. Het is eenvoudiger dan iedere gedachte. Ontspan daarin, dan hoef je niet duizend jaar te mediteren. Het laat zichzelf al zien in alles. Alles probeert al om ons dit te leren. Als je een bloem ziet en je raakt daarin geabsorbeerd, dan vernietigt de bloem je. Misschien zijn we daardoor zo aangetrokken door de natuur, omdat er in de natuur geen toe-eigenen is, geen grijpen. De bomen en de bloemen staan je toe om niemand te zijn, om niet gescheiden te zijn.

Alle spirituele methoden en oefeningen verwijzen hiernaar. Maar dan worden ze een oefening, iets om te doen, iets om je voor in te spannen. En dan is het de volgende verslaving. Aan de andere kant, als je jezelf al mediterend aantreft, dan is dat precies wat er moet gebeuren. In mijn geval werd er gezien dat wat er ook in het leven gebeurt - praten met mensen, buiten zitten, ontbijt eten, wat dan ook - dat dat het al is. Vertrouw erop dat de oefeningen er zijn als ze nodig zijn, wat ze ook zijn. Uiteindelijk doe jij ze zelf toch niet, er is iets veel groters, dat de mind nooit zal kunnen begrijpen. Het leven probeert ons steeds te laten zien dat wij er geen controle over hebben.

Als deze ontspanning optreedt, kun je op geen enkele manier weten waar het je heen zal leiden. Misschien word je de grootste mediteerder in de wereld, misschien een spirituele leraar, misschien iemand die miljoenen verdient op de beurs of wat dan ook. Er is geen manier om dat tevoren te weten.

Dat is zo duidelijk in mijn geval, bij Jeff. Ik merkte dat ik deze dingen deed. Als je zo’n twee jaar geleden zou hebben gezegd dat ik op bijeenkomsten tegen mensen zou praten en de wereld zou rondreizen, had ik gedacht dat je gek was. Maar het leven heeft me daarheen gebracht. Het is het mysterie van het leven dat het je brengt waar je moet zijn - omdat je niet gescheiden bent van het leven.

Het thema van deze Amigo is: de schoonheid van ons onvermogen. Daar heb je eigenlijk al veel over gezegd.

In mijn ervaring was het intense lijden nodig om me wakker te maken. Je hele leven is gegeven, alles probeert je wakker te maken, ook pijn en lijden.

Er is zeker schoonheid in al dat lijden en verlangen om thuis te komen. Thuis is zo dichtbij, het is hier. Dan wordt gezien dat je al thuis was en altijd thuis bent geweest. Het is verbazingwekkend, het is het mysterie van de schepping, dat dit mogelijk is, dat er kennelijk de scheiding is van de eenheid en het zoeken. Er zijn mensen die de hele wereld daarvoor rondreizen, en die komen dan ten slotte terug bij zichzelf. En zien dat het er altijd is geweest. Het geheel ontvouwde zich in volkomen onschuld. De mind was onschuldig in het zoeken naar iets dat het nooit zal kunnen krijgen, naar iets dat nooit verloren is geweest. Ja, op de één of andere manier heeft dat een zekere schoonheid.

Website: www.lifewithoutacentre.com

Boeken: Non-Duality press
• Life without a centre: awakening from the dream of separation
• Beyond awakening, the end of spiritual search

[door Patrica van Bosse]