Over aandacht, wil en discipline
Hans Laurentius

Behoeften vervullen zichzelf
Alles begint met aandacht. Waar je je aandacht op richt dat gebeurt. Richt je aandacht op ellendige dingen en die zullen op je pad komen. Richt je aandacht op het positieve en Voilà. Het gebeurt.
Aandacht vervult in wezen alle behoeften die er zijn, en het mooiste en belangrijkste is dat dit volledig vanzelf gaat! Het enige wat wij doen is er iets tussen zetten, er iets van maken. Er is een behoefte en daar moet iets mee en dan creëren we een iemand, die de aandacht zou aansturen en iets gaat doen. Feitelijk gebeurt dat vanzelf. Als er een impuls is, bijvoorbeeld als er iets gegeten moet worden - om het simpel te houden - dan volgt op die impuls dat het lichaam zich in beweging zet richting koelkast en er wordt een broodje kaas gemaakt en genuttigd. Daar heb je dus helemaal geen 'ik' bij nodig, dat gebeurt vanzelf. Er is een impuls, de geest treedt in werking om de impuls te vereffenen, het lichaam voert de handelingen uit, de balans is hersteld en klaar. Waar is dan die persoon die dat zou doen? En zo is het met alles. Is er behoefte aan geld? Dan komt het apparaat in actie, de aandacht richt zich op het verkrijgen van geld, er ontstaat een plan dat wordt uitgevoerd door lichaam-denken-voelen en ziedaar: geld. Maar wij bakken daar steeds een persoontje van: 'Ik moet zus en zo doen, want anders...' Zo creëren we zorgen. Het hele energiesysteem trekt dan samen waardoor de twijfel nog meer kans krijgt en mislukking - en hoofdpijn - op de loer liggen. En dit geldt niet alleen voor broodjes kaas, of voor geld, maar ook in de relatiesfeer bijvoorbeeld. Het is steeds hetzelfde. De behoefte stuurt het lichaam-denken-voelen apparaat aan, zodat er een bevredigende oplossing wordt bereikt. Kortom, wanneer men dit inziet, ziet men in dat er geen problemen of zorgen nodig zijn. En denk je eens in: waar ben je naar op zoek? Juist, geluk en wat is geluk onder andere? Zonder zorgen, zonder angst zijn, zodat de ruimte die daar gewoonlijk door werd ingenomen nu ingenomen kan worden door liefde en vreugde. Dat kan, dat is minder ingewikkeld dan je denkt. Je moet het alleen even zien en er vervolgens bij blijven. Wanneer je niet meer denkt een persoon te zijn, zullen de dingen steeds makkelijker gaan. Waarom? Omdat de weerstand grotendeels verdwenen is. Want dat persoontje is in wezen niets anders dan verzet. Als de persoon is doorzien zal er ook nauwelijks meer verzet optreden. Grappig is overigens dat het woord Satan weerstand betekent. Dus wat is Satan? Dat dingetje dat denkt 'ik' te zijn, dat is weerstand. Wat is dan God? Datgene wat er is als er geen weerstand is, de vrijheid van weerstand.

Alles gaat vanzelf
Als we één keer goed begrepen hebben dat er geen enkel gevoel is dat erg lang duurt, wat zou je je dan nog druk maken? Je hoeft er niets voor te doen, ze komen vanzelf, ze verdwijnen ook weer vanzelf. Zolang je 'verbonden' bent met dit fysieke apparaat zullen er ervaringen zijn, dus waarom je ermee bemoeien? Dat wordt ook steeds meer de ervaring. Als er iets gebeurt waar wat mee moet, dan gaat die mind vanzelf aan de slag en er komt een oplossing. Dat kun je zien, dat gaat volstrekt automatisch. Dus ga ik niet als een persoontje een probleem zitten oplossen, nee. Er is geen persoon! Alle handelingen gaan vanzelf als reactie op impulsen van binnen of van buiten het psychosomatisch apparaat. Er doet zich een probleem voor, het apparaat komt in actie, er wordt een oplossing bereikt en er is weer iets anders en hup, het computertje gaat weer aan de gang. En zo gaat dat maar door. Moeiteloos en vanzelf, zolang dat ding leeft.
Meestal willen we echter weten waar een naar gevoel vandaan komt. Maar in wezen voltrekt het zich vanzelf. Je hebt er geen 'ik' bij nodig. Er is iets gaande, de wens de oorzaak te achterhalen volgt, de oplossing verschijnt. Soms is dat een lang traject en soms is dat kort. Naarmate de verkramping sterker is, zal het zoeken langer duren. Hoe sterker het gevoel is 'ik heb een probleem' des te lastiger het wordt, omdat de energie stokt. Vanuit het energiesysteem bezien is dat erg eenvoudig. De verkramping zorgt sowieso al voor beperking, maar als daar nog het idee van een probleem bij komt trekt die aura samen, er ontstaan insnoeringen of er vallen gaten in etc. Zie dan nog maar eens helder te blijven. Het wordt steeds lastiger om daar uit te komen. En het grappige is, ook al gebeurt dat allemaal, ook dat wordt waargenomen. Want hoe weet je anders dat er überhaupt een lichaam of een aura is?

IK doe niets
Het leuke is dat naarmate je meer vereenzelvigd raakt met Bewustzijn, je de dingen ziet gebeuren. Terwijl je eerst de ervaring had dat ze je overkwamen en dat jij iets deed. En dus kun je komen tot de uitspraak die vele Gerealiseerden hebben laten horen: 'IK doe niets'. Tot - voor gewone mensen - in het absurde toe. Een van mijn favoriete Guru's, Nisargadatta, rookte zich suf en als hij daar dan op werd aangesproken, keek hij verbaasd en zei: 'Ik heb niet de indruk dat ik rook'. En natuurlijk niet. Het roken is iets dat wordt waargenomen, en ik ben die waarnemendheid. Dus, hoe kan waarnemendheid roken? Onmogelijk. Alleen een ding kan roken en dat ben je nu net niet. Er is geen doener. Dingen gebeuren. Nisargadatta geeft hiermee duidelijk aan dat hij zichzelf niet als ding, als persoon ervaart, maar als bewustzijn.
En dat is wat ik ook steeds probeer uiteen te zetten. Jij bent geen ding. Ik ben geen ding. Dus wat je dit ding ook maar ziet doen, dat ben ik niet. Wij vereenzelvigen ons met het gedrag van dit apparaat. Maar dat gedrag is niets dan bewegingen in bewustzijn, je neemt het waar. Het gedrag dat dat ding tentoon- spreidt, is een product van het verleden, van de ouders, de opvoeding, de ervaringen van dat ding. En jij bent niet dat ding, je bent er hooguit de getuige van. Daarmee vervalt ook de hele moraliteit. Je hoeft je niet aan codes te houden. En begrijp me goed, jij, wat jij bent heeft zich nooit aan codes gehouden, want hoe zou bewustzijn dat kunnen? Bewustzijn is het waarnemen en de voorwaarde van codes en het er al dan niet aan houden. Dit ding, het psychosomatisch apparaat, houdt zich daarentegen vanzelf aan bepaalde codes, ook weer door de conditionering van het verleden. De belangrijkste codes zijn de codes van het leven. Dit ding wil leven. Daar zal het veel voor over hebben. Maar begrijp wel, dat gaat vanzelf. Daarmee vervallen veel problemen. Er is dan niet meer zoiets van 'ja maar, wat zou ik doen als...' Er is helemaal geen ik die iets zou kunnen doen, je neemt die hele handel waar. Zowel oorlog als vrede worden (op dezelfde wijze) waargenomen. Kortom, je bent al vrij. Word je bewust van de opgelegde en onechte beperkingen en je ontdekt je inherente vrijheid.


Vrijheid is de afwezigheid van wil
Je aandacht wordt dus getrokken door bewegingen. Of die bewegingen nu op fysiek of emotioneel of mentaal niveau plaatsvinden maakt niet uit. Dus het hele idee vrij te zijn en in staat tot het maken van keuzen, is onzinnig. Er zijn geen keuzen te maken. De dingen gebeuren. Hoe? Als product van jouw ervaringen, als product van jouw angsten en verlangens en de gegeven omstandigheden. Dus niks vrije wil. Maar let wel: niet zomaar aannemen. Onderzoek het maar, probeer maar te vinden die vrije wil, waar onder meer in de christelijke traditie zo over geroemd wordt. Van die goede God die ons maar mooi een vrije wil gegeven heeft. Wat er gezegd wordt door anderen is niet zo interessant, maar om hier even op in te gaan: er wordt gezegd dat de ziel een vrije wil heeft, om zich tot God te richten of tot Satan. En niet alleen door christenen hoor, maar overal wordt ons, uit tactische overwegingen een vrije wil verkocht. Het is ook onzinnig. Wil? WIL, begrijp je? WIL!! DE WIL. Hoe kan die nu vrij zijn? Want die WIL IETS!! Wil is verkramping. Kijk maar eens naar een kind die nu een ijsje wil.
Hoe kan dat nou vrij zijn, wat is dat voor onzin? ‘Wil’ is een neiging, een heel sterke impuls om iets te hebben! Dus hoe is het toch mogelijk om van een ‘vrije wil’ te spreken? Vrijheid is juist de afwezigheid van wil. De hele neiging van te willen snappen waar realisatie nu om gaat, weerhoud je ervan om het te zien! IK WIL HET SNAPPEN! Ja, oké, zolang je dat wil: No Deal. Wie 'wil' dat? Dat is interessant. Wie wil er vrij zijn? Wie wil er snappen? Wie wil er hebben? Wie wil er weten? Niet: waarom. Dat is de verkeerde vraag, nee WIE. Het antwoord op een waarom-vraag helpt altijd de schijnpersoon in stand houden. De wie-vraag trekt altijd het bestaan van de persoon in twijfel, haalt die onderuit. Want die blijkt bij nader onderzoek nooit thuis te zijn. Wie mediteert, wie denkt na, wie probeert er te begrijpen? Wie ben ik? Die vraag, de beste vraag aller tijden. Of beter nog: 'wie vraagt er: wie ben ik'?

Discipline
Besef dat degene die mediteert tot het rijk van de geest behoort. Elk object, dus ook elke 'ik' of 'jij' is deel van de inhoud van bewustzijn en dus niet datgene wat jij zoekt. Jij zoekt immers vrijheid. Helaas behoor 'jij', de zoeker tot het gekende, terwijl je kennendheid tracht te realiseren. Zie dit in en elke inspanning zal stilvallen. De meditator, de zoeker (jij dus), is een object van de geest, een deel van de bewustzijnsinhoud, maar je zoekt jezelf: bewustzijn. Zie de onmogelijkheid hiervan in. Het is onmogelijk dat een object, een bewustzijnsinhoud bewustzijn ontdekt. De geest kan niet voorbij de geest. De geest hoort echter van het bestaan van iets buiten de geest en hoewel zijn impuls zal zijn te gaan zoeken, moet begrepen worden dat je het met behulp van de geest nooit kunt vinden. De geest is object gebonden, kan alleen van nut zijn bij het vinden van objecten, definieerbare verschijnselen die te lokaliseren zijn. Zaken dus die in tijd en ruimte zijn uit te drukken. Wat jij bent staat los van tijd en ruimte. Je bent ruimte, je bent het tijdloze gewaarzijn.
Als je inziet dat de geest, de zoeker bewustzijnsinhoud is dan doorzie je ook dat welke inspanning dan ook nooit tot het gewenste resultaat kan leiden. Geen enkele inspanning leidt tot bevrijding van inspanning. Wat is vrijheid: vrijheid van wil, vrijheid van dwang, vrijheid van inspanning, conflict en geweld.
Dat wat je zoekt gaat de geest te boven, gaat aan de geest vooraf. Dit moet begrepen, gezien worden. Wordt dit gezien dan is er meditatie, dan is er vrijheid, onmiddellijk. Dan is er meditatie zonder iemand die mediteert. Het is neurotisch om te willen ervaren wat niet ervaren kan worden. Je zult het realiseren als de neiging het te willen ervaren is opgelost. Die neiging stopt alleen als dit begrepen is. Daarom: mediteer alleen als het systeem ertoe wordt uitgenodigd, als het vanzelf gaat. Mediteren als methode is misschien leuk voor de eerste schreden, om te ontdekken hoe neurotisch de geest is; het kan helpen inzicht te krijgen in je feitelijke ellendige toestand als afgescheiden wezentje, om te ontdekken hoe ellendig het zijn als 'ik' is. Maar meditatie als methode leidt nooit tot verlichting, omdat het gebaseerd is op inspanning, en ook niet omdat dit wat nu verteld wordt niet begrepen, niet bekend is. Beter is het nog te luisteren naar het luisteren, het zien te zien. Omdat dat niet kan, omdat luisteren en zien geen objecten zijn, kan het zijn dat je ineens ontdekt dat er wel zien en luisteren is, maar niemand die hoort, niemand die ziet. Dan kun je ontdekken dat er ervaren is zonder ervaarder. Dan ontdek je wellicht dat luisteren nergens niet is en het centrum dat je dacht te zijn onvindbaar is. Zo ook met zien. Er is zien, maar geen ziener. Er is meditatie maar geen meditator. Er is ruimte maar geen ruimtemaker, er is stilte maar geen 'stiller'.
Dus je kunt proberen via een spirituele discipline ergens te komen, maar het zal alleen uitdraaien op een nog verder verstrikt raken in de greep van de geest, in de greep van de ik-illusie. En hoe langer je op zo'n 'pad' bent, hoe moeilijker het is eraf te komen. Je raakt er steeds dieper mee geïdentificeerd. Hoe meer je ergens in investeert, hoe meer je gehecht raakt, hoe meer het verbonden raakt en vermengd wordt met je 'ik'. Dus maak je het je op deze wijze alleen maar moeilijker. Wat wakker is, is vrij van discipline. Discipline impliceert dwang, discipline is uiteindelijk niets dan geweld. Met discipline kom je wel ergens in de wereld, voor diverse vaardigheden is het ook nodig en als je houdt van wat je doet, kost het opbrengen ervan geen moeite. Maar wat je bent, is geen vaardigheid, vereist geen bijzondere kwaliteiten of vermogens. Je bent al wat je bent. Het zijn juist je inspanningen die je ervandaan houden.
Je kunt twee vormen van discipline onderscheiden. Uiterlijke en innerlijke discipline. Uiterlijke discipline is het jezelf ergens toe aanzetten, jezelf dwingen iets te doen (of laten). Dat is dus een vorm van geweld. Innerlijke discipline is liefde. Dat kost geen moeite, die komt voort uit de liefde voor iets. Het heeft geen ander motief dan liefde.
Vroeger heb ik tegen mensen gezegd dat ze eerst tot uiterlijke discipline moeten komen, vooraleer het overgaat tot innerlijke discipline. Dat ze eerst moesten mediteren tot het moment dat er liefde ontwaakte voor het mediteren en je het uit jezelf doet, zonder dwang. Nu zeg ik dat het beter is de waarheid te doorzien dat de 'inspanner', de zoeker, de meditator object is van het bewustzijn; dat deze verschijnt in de stilte die je bent. Je inspanningen houden de 'inspanner' overeind en dus houden je inspanningen je weg van wat je bent, hetgeen is wat je zoekt. Dit doorzien is veel beter, omdat het waarheid is. Dit inzicht zal je leven bevrijden van alles wat opgelegd is. Want het geldt niet alleen m.b.t. het zogenaamde spirituele domein. Je hele leven is vergeven van disciplines, kunstmatigheden en dwang. Wat jij bent is volledig spontaan, vrij, open, helder, de liefde zelf. Dus doorzie eenvoudigweg de absurditeit van spirituele discipline. Hoe zou je in Godsnaam middels dwang tot liefde kunnen komen?

Kortom: wat je zoekt is geen-ervaring. De zoeker is een ervaring, de meditator is een ervaring. En het is jij die de kenner is van deze ervaringen. Jij, bewustzijn, bent onervaarbaar. Ervaringen horen bij de geest, jij bent niet de geest, maar dat wat de geest, en al haar pogingen en strijd waarneemt. Dat is ware kennis. Doorzie dit en leef ermee, leef erin en je bent bevrijd van elke vorm van dwang en inspanning. Wat uit liefde gebeurt kost nooit enige moeite, hoewel het van buitenaf als een groot offer kan worden bezien. Alles wat moeite kost leidt je bij jezelf vandaan, elke inspanning voegt een nieuwe sluier toe.
Dit proberen te begrijpen is ook een inspanning en leidt je dus ook weg bij jezelf. Probeer dus niets, zie het proberen. Span je niet in. Zie het inspannen en de 'inspanner'. En realiseer je terstond dat jij het zien bent en niet wat wordt gezien. Want elke sluier, elke inspaning, elke verwijdering wordt gekend. En die kennendheid, dat ben jij.

Bovenstaande zijn gedeelten uit 'De vreugde van verlichting'
(Hans Laurentius 2000 - uitgave Ankh-Hermes)