Wat is liefde niet?

Liefde, liefde en nog eens liefde. Het kan niet op in deze aflevering van Amigo. Wat is liefde nu eigenlijk? Op ons verzoek gaat Dr Vijai Shankar diep in op alle aspecten van liefde en rondom liefde. Wij stelden hem een aantal vragen en hij was zo vriendelijk ons per e-mail direct te antwoorden.

Amigo: Wat is liefde?

Dr Vijai Shankar:

Liefde als een vraag
Eerst moeten we ons afvragen of 'wat is liefde?' wel een vraag is die kan worden beantwoord. Liefde kan geen vraag zijn, want als het een vraag is, zou er een antwoord moeten zijn. Als er een antwoord is, waar is dat dan? Deze vraag is zo oud als de wereld, dan zou er zo langzamerhand toch een antwoord moeten zijn! Als het antwoord gevonden is, moet de vraag zijn verdwenen. Maar de vraag is er nog en dat betekent dat het antwoord niet gevonden is. Als het tot nu toe niet gevonden is, hoe kunnen we er dan zeker van zijn dat het ooit gevonden zal worden? Misschien kan de geest (mind; denken en voelen) het antwoord nooit vinden! Daarenboven is één antwoord dat iedereen bevalt onmogelijk, omdat ieders geest zijn/haar eigen opvattingen heeft over liefde. Vandaar dat een universeel antwoord een illusie is. Individuele antwoorden over liefde zijn er wel en daarom zijn er allerlei ruzies over liefde, want iedereen spreekt elkaar tegen. Die tegenspraak is normaal, want ieders denken leeft in een ander moment in de tijd. Vandaar dat de vraag 'wat is liefde' een illusoire vraag is die geen antwoord heeft.

Liefde als begrip
Over liefde is kennis onmogelijk. Alles wat door de geest gekend wordt, is niet meer dan een begrip. Liefde kan geen begrip zijn, want begrippen betekenen voor iedereen iets anders en liefde is niet zo beperkt dat ze voor iedereen iets anders is. Liefde is geen concept noch een opvatting. Liefde is evenmin iets wat met woorden kan worden overgebracht. Woorden kunnen niet overbrengen wat je werkelijk wilt zeggen. Als het denken ingeschakeld wordt om antwoord te geven op de vraag 'wat is liefde', komt het aan met geconditioneerde begrippen over liefde. Die begrippen beschouwen liefde als hoe liefde zou moeten zijn! 'Zou' betekent toe komst. Die toe komst komt nooit en dus worden de begrippen over liefde nooit werkelijkheid. Dat roept diepe angst op bij geliefden. De begrippen nemen de vorm aan van een verwachting, een eis, een manipulatie. Elk ego probeert alleen maar de ander te domineren. Omdat beider begrippen niet identiek zijn, nemen ruzies en kwaadheid de plaats in van liefde.

Liefde wordt dan een intermezzo tussen twee ruzies. Dit intermezzo wordt door het denken liefde genoemd en zelfs dit is geen liefde. Want voor de resterende tijd, tussen twee ruzies in – wat het denken liefde noemt – is liefde in feite een rustperiode voordat de volgende ruzie oplaait om de ideeën over liefde te verdedigen. Elke veronderstelling en ieder begrip over liefde is niet meer dan een onderhandelingsstrategie. Vandaar dat geen enkel begrip liefde kan zijn.

Ego en liefde
Het is het ego dat de vraag stelt wat liefde is. Ten eerste is het wijs om te onthouden dat het ego onecht is en dus is de vraag ook onecht..

Ten tweede zullen de antwoorden die het ego zichzelf en anderen geeft evenmin echt zijn. Die onechtheid wordt door het ego als waar aangenomen. Iets onechts kan niet in leven zijn. Daarom is het moeilijk om in het leven liefde te vinden. Als het ego zegt: 'Ik hou van jou' betekent dat alleen maar 'ik heb liefde nodig', en dat is overheersing, een vorm van mentale slavernij. Door afhankelijkheid en behoefte aan zekerheid komt de ander tegemoet aan de

behoeften en dominerende eisen van het overheersende ego. Het overheersende ego denkt dat het hier om liefde gaat, maar in feite is het alleen maar tolerantie die zich voordoet als liefde. Zolang er ego in het spel is, kan er geen sprake zijn van liefde. Want het ego is altijd in het verleden of in de toekomst en liefde is altijd in het tijdloze nu.


When two lovers love
They love the two of them
They love the one of them
In the space between.
Yates

 

Er is liefde zodra het ego is opgegaan in de geliefde. Alleen de ander blijft en het ego is afwezig. Dan bloeit liefde tot zo'n hoogte dat de ander verdwijnt en er twee afwezig zullen zijn en er slechts één over blijft. Naamloos en vormloos. Dat zijnde is liefde.

Liefde: een illusie
Als de wereld een illusie is – en dat is zo – maken ook de gedachten deel uit van die illusie. Probeer te begrijpen waarom de woorden 'ik hou van jou' illusie zijn. Als het ego zegt: 'Ik hou van jou' probeert het de ander ervan te overtuigen dat het de ander liefheeft. Als je maar lang genoeg de woorden 'ik hou van ...' herhaalt, ontstaat de overtuiging dat hij of zij werkelijk van die ander houdt. Als er werkelijk liefde aanwezig is, waarom zou er dan nog behoefte zijn om te zeggen 'ik hou van jou'? Het is niet nodig om te zeggen: 'Ik hou van jou' of te discussiëren of te praten over liefde. Er valt alleen over iets te praten wat er niet is. Wat aanwezig is, is duidelijk door de aanwezigheid zelf en daar hoeft dus niet over gesproken te worden. Als er liefde is, is er liefde, hier, nu, springlevend. Maar omdat liefde afwezig is, moet het ego zeggen: 'Ik hou van jou'. Deze afwezigheid van liefde wordt beschouwd alsof Liefde aanwezig is. Wat feitelijk aanwezig is, is de aanwezigheid van tolerantie van de ander dankzij afhankelijkheid en behoefte aan veiligheid. Dát is de illusie: denken dat liefde aanwezig is louter door te zeggen: 'Ik hou van jou'. De woorden Ik-Hou-Van-Jou scheppen de overtuiging dat er liefde is. Die overtuiging roept de angst op dat liefde zou kunnen verdwijnen. Vandaar dat herhaling vereist is, zodat het ego zich getroost voelt door de aanwezigheid van liefde.

De menselijke geest heeft de gewoonte de ander te veranderen in een gebruiksvoorwerp. Dat komt omdat onze geest, door middel van de zintuigen, alles in het leven herkent als iets dat geobjectiveerd kan worden. Dat mechanisme zorgt ervoor dat de geest liefde verandert in een object dat gebruikt kan worden. Vandaar dat in het leven de echtgenoot, via het denken, zijn vrouw 'verandert' in een gebruiksvoorwerp. En de vrouw doet hetzelfde – zij verandert, via het denken, haar man in een voorwerp dat ze als haar bezit beschouwt. Dit is geen liefde. Het denken vertelt ons ook wat liefde zou moeten zijn! 'Zou' betekent in de toekomst. 'Zou' verwijst altijd naar de toekomst. De toekomst is niet-bestaand en dus zal er geen liefde bestaan zodra je zegt hoe liefde zou moeten zijn!

Dus je vraag 'wat is liefde?' kan niet beantwoord worden. Als iemand de vraag wat liefde is beantwoordt, weet dan dat het geen liefde kan zijn! Liefde is je diepste wezen zelf en geen geestestoestand. Dus is het correcter om te vragen: 'Wat is liefde niet?'

Amigo: Hoe komt het dat we niet weten wat liefde is, ook al hunkeren we ernaar en vertellen guru's altijd dat liefde is wat we zijn?

Dr Vijai Shankar:

Liefde als het gekende
Liefde kan nooit het gekende zijn, want liefde is het onbekende. Liefde is als leven: onbekend, ondoorgrondelijk en onlogisch. Liefde past niet binnen de structuur van het denken met z'n ideeën en regels. Liefde is net als ademhalen: zonder oorzaak en toch is het er! We hunkeren naar liefde, want liefde is ons wezen. Tenzij we weten wie we zijn, zullen we hunkeren naar liefde. Die dorst is eenvoudig het verlangen naar de ontmoeting met onszelf! Liefde heeft geen betekenis. Net als leven is liefde ondoorgrondelijk; wars van logica of redenatie. Liefde is als een ademhaling. Je kan niet zeggen: ik haal maar twee uur per dag adem en de rest van de dag niet. Op dezelfde manier is liefde er altijd en is net zo aanwezig als ademhalen. Liefde is leven, wat het denken ook mag beweren over het leven, het heeft met liefde niets te maken. Je hebt gewoon zonder meer alles en iedereen lief. Je bent liefde en niet een of ander begrip of een of andere opvatting.

Amigo: Is liefde een ander woord voor overgave of genade?

Dr Vijai Shankar:

Overgave
Overgave gebeurt op het moment dat we beseffen dat het ego niet de 'doener' is. Overgave gebeurt op het moment dat we beseffen dat niet wij het leven leiden, maar dat het leven voor ons geleid wordt. Overgave gebeurt op het moment dat we beseffen dat wij het leven niet laten gebeuren, het leven gebeurt aan ons.

Genade
Genade is de essentie zelf van het leven. Genade is een ander woord voor liefde. Het is Genade die ons in leven houdt. Het is Genade die zien, horen, ruiken, proeven en aanraken mogelijk maakt. Het is Genade die waarnemendheid schenkt aan de geest.

Amigo: Is onze liefde voor 'zelf-realisatie' een goede vingerwijzing?

Dr Vijai Shankar:

Liefde als een vingerwijzing naar realisatie
Om te beginnen dienen alle overtuigingen uit het denken te zijn verdreven. Die overtuigingen zijn gebaseerd op twijfels. Wanneer je gaat twijfelen aan de inhoud van het denken, verandert twijfel van richting en gaat naar de kern. Dat maakt de weg vrij voor vertrouwen in jezelf. Vertrouwen zal zich op haar beurt uitdrukken als toewijding, hetgeen liefde is voor al het bestaande. Deze universele liefde voor al het bestaande is op zich een vingerwijzing naar de realisatie dat Bewustzijn (Consciousness) de eerste illusie is van zuiver Zijn (Awareness)!

Amigo: Heeft bhakti iets te maken met De Ware Liefde die wij zijn?

Dr Vijai Shankar:

Bhakti
Zolang het ego (de persoon) nog op de achtergrond aanwezig is, is bhakti niets anders dan weer een act van het ego. Als bhakti tijdgericht is speelt bhakti zich af in de geest, want tijd speelt zich af in de geest. Bhakti is tijdloze niet-herinnerde herinnering dat zuiver Zijn alles is wat er is! Die niet-herinnerde herinnering aan God is liefde.

Amigo: Kunnen we iets 'doen' om er te 'komen' ook al 'begrijpen' we met ons verstand dat zoiets absoluut onmogelijk is?

Dr Vijai Shankar:

Doen
Het 'gedoe' is voorbij zodra er gerealiseerd wordt dat iets 'doen' om God 'te bereiken' onmogelijk is. Dit inzicht is niet totaal, vandaar dat de vraag blijft. En dat komt omdat het ego denkt dat het de 'doener' is! Het ego is louter en alleen een aanspraakmaker en geen doener!


Dr Vijai Shankar reist regelmatig de wereld rond om Satsang te geven. In februari was hij in Amsterdam; op 19 en 20 maart (2 avonden) is hij in Roermond (Swalmerstraat 51; satsang begint om 19.30 uur). Meer inlichtingen: 071-5153106 of 043-3435514 of per email: advaita2000nl@hotmail.com.
Zie ook zijn website: www.ksashram.org

[vertaling Belle Bruins, met dank aan Yolande Deuss]