De eeuwige strijd tegen het kwade

Als je een trouwe lezer bent van tijdschriften zoals 'Spiegelbeeld', 'Onkruid' of 'Prana', is de kans aanwezig dat je bezig bent met persoonlijke ontwikkeling en bewustwording. Je wilt beter communiceren met je medemensen, je zou graag vrede vinden in jezelf. Of misschien ben je heel gevoelig voor al het onrecht in deze wereld en wil je een steentje bijdragen om een betere maatschappij te creëren. Je voelt de drang om jouw talenten te gebruiken om andere mensen te helpen op emotioneel of spiritueel vlak.

Het kan ook zijn dat jouw drijfveer een eigen probleem is: je zit met een lichamelijke kwaal waar je niet van los kan komen. Je zit in de knoop met een of andere opgekropte emotie en je bent op zoek naar een methode om daar vanaf te komen.
Als je de advertenties en boeken erop naslaat, zijn de aangeboden paden veelbelovend: 'volg het pad van intuïtie, licht en aarde', 'los je problemen op door te leven in het hier en nu', 'ontwikkel je hogere vermogens', 'stop met oordelen en verwachten', 'werken met de zielegroep', 'via astrologie inzicht in uw functioneren, uw talenten en uw problemen krijgen', enzovoort. Je wordt uitgenodigd om 'te leven vanuit je hart en niet met je hoofd', 'de moed te hebben om de confrontatie aan te gaan met delen van jezelf', 'de kunst van het tenen lezen' te ontwikkelen of te leren 'communiceren van hart tot hart'.
Alle genoemde artikelen, boeken of cursussen beloven bevrijding en genezing. Zij kunnen jouw gevoel van onvolmaaktheid en ontevredenheid verminderen. Ze kunnen je sterker maken, vrediger, gezonder, opener, bewuster. Maar, al deze technieken en boeken vertrekken vanuit een oordeel. Ze gaan ervan uit dat er iets verkeerd is met jou, zoals je nu bent.
Of als je zelf therapeut bent, ga je ervan uit dat er met die ander iets mis is. En dat daar iets aan gedaan moet en kan worden. Als we dit concept uitbreiden zouden we kunnen stellen dat vele technieken en systemen ervan uitgaan dat er iets verkeerd is met de mensen. Dat er iets verkeerd is met de schepping. Ik zou dat aan de kaak willen stellen. Ik wil daarbij niet de therapieën of de therapeuten bekritiseren, enkel het onderliggend concept.

Wat me opvalt is dat het merendeel van de bevolking gebukt gaat onder het 'oordeel syndroom'. Het woord syndroom staat in medische boeken meestal voor een geheel van symptomen of klachten die onder één noemer worden samen gebracht. Dikwijls is het niet duidelijk wat de juiste oorzaak is, of wat het onderling verband is tussen de verschillende klachten. Zo hebben we bijv. het 'syndroom van Menire', waarbij mensen klagen over duizeligheid. Of het 'syndroom van Gilles de la Tourette', waarbij de patiënt last heeft van ongecontroleerde bewegingen. Maar het 'oordeel-syndroom' is helemaal niet beschreven in de medische literatuur. Het 'oordeel-syndroom' verwijst naar mensen die lijden onder het oordelen en/of beoordeeld worden.

Van kinds af aan zijn wij allemaal geprogrammeerd door onze ouders of opvoeders en onze leraren om onderscheid te maken. Hierdoor hebben we de nodige kennis kunnen opdoen om te kunnen functioneren in de maatschappij. We hebben inderdaad een aantal noodzakelijke regels moeten aanleren, louter omwille van praktische redenen. Zo weten we dat we moeten stoppen voor een rood licht en mogen doorrijden als het licht op groen staat. Stoppen voor een rood licht is dus 'goed' en doorrijden bij een rood stoplicht is dus 'slecht'. Er is niets mis met deze conditionering. Dit denken in termen van goed en slecht is handig op maatschappelijk niveau. Maar er is ook een keerzijde aan deze medaille. Want de conditionering gaat verder dan enkel maar de praktische inrichting van ons bestaan. We zetten vrij gemakkelijk de stap van 'onderscheid maken tussen rood en groen' naar 'rood als slecht bestempelen en groen als goed'. En daar wringt de schoen. We passen onze kennis over groen en rood toe op gebieden die daar misschien niet voor bestemd zijn. We gaan dingen, fenomenen en mensen beoordelen of veroordelen, louter op grond van een aangeleerd waardesysteem. Van waarnemen schakelen we dan snel over op het bekritiseren en afkeuren van al wat rood is, en het goedkeuren en toejuichen van al wat groen is. En als we de geschiedenis van de laatste paar duizend jaar bekijken, is een groot deel van het menselijk denken gewijd aan de strijd tegen het kwade.

De vraag is niet alleen of al dat strijden tegen het kwade effectief iets heeft opgeleverd, maar de vraag is vooral: is er wel zoiets als goed en kwaad, of zit dat enkel in ons denken? Wie er goed over nadenkt, komt misschien tot de conclusie dat goed en kwaad niet alleen verschillen van cultuur tot cultuur, maar ook typisch is voor het menselijk denken. Het oordelen en bekritiseren is in onze maatschappij natuurlijk niet weg te denken en heeft op dat vlak zeker zijn nut. Dat wil ik niet in twijfel trekken. Hoe zou anders bijvoorbeeld ons gerechtelijk apparaat kunnen functioneren? Maar de vraag is of al dit oordelen ons wel goed doet op persoonlijk en spiritueel vlak. Daar wil ik wel een vraagteken bij plaatsen. Het is opmerkelijk te zien hoe diep het 'oordeel-syndroom' in ons denken is ingebakken. We zijn er zo mee vertrouwd, dat we ons er zelfs niet meer van bewust zijn. Er zijn immers - volgens de normen van onze maatschappij - goede en slechte gedachten, goede en slechte gevoelens, goede en slechte handelingen. En omdat we daarin een 'doener' projecteren, die verantwoordelijk is voor z'n daden, worden de mensen al vrij snel ingedeeld in 'goede mensen' en 'slechte mensen'. Dit wordt al duidelijk in de sprookjes die we onze kinderen vertellen: ook hier is er altijd wel een belichaming van het kwade. Het kwade dat overwonnen moet worden. Onze cultuur is gevormd door de eeuwige strijd tussen goed en kwaad.
De vraag is nu maar of al dat vechten tegen het kwade niet een eindeloos proces is. Stel dat we zouden stoppen met etiketten plakken op de mensen om ons heen, zou dat dan niet leiden tot innerlijke rust? Stel dat we niet meer zouden luisteren naar die innerlijke stemmetjes die zeggen dat er bijvoorbeeld iets mis is met woede of haat, zouden we ons dan niet vrediger voelen? Misschien zouden we dan inderdaad in vrede leven met onszelf en onze medemensen. Al dat innerlijke geroezemoes zou dan misschien tot rust komen.

Ook op spiritueel vlak is de indeling in goed en kwaad heel prominent aanwezig. Positieve energie versus negatieve energie, goede geesten versus slechte geesten, witte magie tegenover zwarte magie, enzovoort. En zo gaan we ten strijde tegen blokkades, tegen negatieve invloeden, tegen opgekropte emoties. Al deze methodes kunnen inderdaad tijdelijke verlichting brengen, maar zal de cyclus ooit stoppen? Is het niet allemaal eindeloos? Is er achter elke blokkade niet nog een onderliggende blokkade? Is er achter elke deur niet opnieuw een nieuwe gang met deuren? Is elke strijd tegen het kwade uiteindelijk ook niet zelf een gevecht? Is dit niet de strijd tegen de draak, waarvan er twee nieuwe verschijnen zodra je de eerste draak gedood hebt?

Misschien klinkt dit betoog een beetje negatief, alsof al onze inspanningen om aan een betere wereld te werken waardeloos zouden zijn. Dat wil ik in het midden laten. Maar er is nog een positieve noot aan dit verhaal - voor zover ik het woord 'positief' in dit betoog nog mag gebruiken. Het interessante is dat iedereen de mogelijkheid heeft om in zijn of haar leven te stoppen met oordelen. Net zoals mensen stoppen met roken, kun je stoppen met oordelen en bekritiseren. Er ontstaat dan een natuurlijke staat van vrede en lichtheid, gewoon omdat je van een slechte gewoonte af bent. Er is gewoon wat er is en dat laatste kan ook betekenen dat je in actie schijnt te treden. Alles laten zijn zoals het al is, betekent niet dat je nu altijd in een staat van vrede en liefde moet zijn. Als er bijvoorbeeld kwaadheid of jaloezie boven komt, dan wordt ook dát zonder oordelen of strijd aanschouwd. Zelfs als de oude gewoonte van oordelen naar boven komt, wordt dat met een glimlach aanschouwd.
Je bent meer in een staat van 'gewaar zijn zonder ingrijpen', of 'getuige zijn zonder oordelen'. Dat is 'wat er is'; creatief en actief. Niet meer vanuit een onrust, niet meer vanuit een strijd tegen het kwade, maar vanuit een diepe tevredenheid. Vanuit een 'één zijn' met wat er is. Zonder dat er iemand is die dit 'één zijn' kan opeisen.

Voor meer informatie: www.kersschot.com

[Jan Kersschot]