Nieuwe Advaita Geschenkjes

Dit voorjaar presenteert de nieuwe uitgeverij Samsara* van Wim Zonjee en zijn goede vriend Wouter Schopman (van o.a. 'Koan Float' in Amsterdam) een paar Nederlandstalige advaita-pareltjes met wel zeer opvallende titels, zoals:

  • Zoek geen antwoord (Steven Harrison);
  • Zoals het is (Tony Parsons);
  • Terug van nooit weggeweest (Jan van Delden);
  • Kennendheid (Alexander Smit/Wim Zonjee);
  • Ontwaken in de droom (Leo Hartong);
  • Wie zoekt zal niet vinden (Ram Tzu);
  • Bent u nét zo gelukkig als uw hond? (Alan Cohen)... !

Mooie handzame boekjes over het favoriete onderwerp van Amigo-makers en -lezers. Amigo in gesprek met Wim Zonjee.

dit is echt goed

'Op een dag kwam het boek The Answer to Life's Questions binnen, van Steven Harrison. Ik las het en dacht, dit is echt goed. Ik vond onmiddellijk dat dit boek in het Nederlands moest verschijnen, maar geen enkele uitgever wilde eraan. Ik had de hoorn nog in de hand toen onze boekverkoper Dirk Schaafsma zei: 'Waarom doe je het niet zelf?' En dat was het begin van Samsara Uitgeverij. We zijn op zoek gegaan naar titels die we in het Nederlands zouden willen uitgeven en zo is de eerste collectie tot stand gekomen.'

voorgeschiedenis

Wims belangstelling voor levensbeschouwelijke boeken begint als hij zestien is en de Tao Te King ontdekt die hij samen met een vriend van voren naar achteren en van achteren naar voren spelt en analyseert. 'Ik droeg het boek in een tasje bij me en las erin zo vaak als ik kon. Voor mij was het De Steen der Wijzen.' Op een dag loopt hij langs boekwinkel Vermeulen (later Scheltema) in Amsterdam, leest het briefje op de deur 'Medewerker Gevraagd', stapt naar binnen en wordt aangenomen. Einde school. Begin van werken met boeken. Het leukste werk was het uitpakken van de dozen, 'om het Sinterklaas-gevoel'.  

nu of nooit

Als klant van boekwinkel 'Au bout du Monde' leerde Wim in 1970 Leon Dupont kennen. Dupont was begonnen met 'Au bout du Monde' in een periode dat er maar drie 'esoterische' boekwinkels in heel Nederland waren, alledrie gevestigd in Amsterdam. Uit het hele land kwamen de liefhebbers om bij 'Au Bout' hun favoriete boeken te kopen. Wim maakte Leon wegwijs in de Chinese tradities (zoals b.v. de Tao Te King e.d.) en in 1971 gaat hij er werken; eerst drie dagen in de week als boekverkoper naast George Hulskramer, en later, toen het drukker werd en er dus meer geld was, fulltime als Directeur. In 1990 neemt hij de zaak over. Eind 2001 vraagt een klant aan Wim of hij de winkel wil verkopen. Wim dacht 'als ik het nu niet doe, komt er nooit wat van'. En zo gebeurde het, zoals het hoort, van zelf...

Amigo: Al je boeken hebben een cryptische titel. Dat is opvallend.

Wim: 'Ik moest in België zijn voor de Boekenbeurs en een praatje houden over de nieuwe titels en het enige dat ik eigenlijk kon zeggen was dat die boeken nergens over gaan... En in wezen gaan ze ook nergens over. Ze gaan over 'niks', over het grote niets, over de leegte. Hoe moet je dat in godsnaam uitleggen?'

Amigo: Ik vind het leuk dat je nooit wist dat Alexander een advaita goeroe was.

'Nee. Dat wist ik inderdaad niet. Hij kwam heel vaak in de winkel, maar pas toen Herman Engelhart een keer zei dat hij van zijn goeroe Alexander Smit een bepaald boek moest kopen en lezen schrok ik me dood, want ik wist nooit dat hij een goeroe was!... Dat heb ik beschreven in de Inleiding van 'Kennendheid'. Hij was een vriend en ... een goede klant. Hij kwam hier met Wolter Keers. En we hadden het nooit over advaita vedanta, maar wel over mooie pennen, of de allernieuwste stereoapparatuur en we dronken koffie, rookten sigaren en aten gebakjes. Ik mis hem echt.'

Amigo: Denk je dat advaita ofwel het non-dualisme de eindhalte van de spirituele zoektocht is?

'Even onderscheid maken: alle boekwinkels liggen vol met zogenaamde new-age boeken, ofwel 'doe' boeken, en dat zijn leuke boeken, maar meer voor als je je verveelt. Verder zijn er de boeken van of over de verschillende tradities:  taoisme, boeddhisme, zen, kashmir shaivisme, upanishads - deze boeken verwijzen allemaal naar de essentie, maar zo verbloemd, zo verstopt dat je daar, in deze tijd als lezer moeilijk mee uit de voeten kan, terwijl advaita, zoals dat nu tot ons komt direct naar de essentie gaat en ons duidelijk laat weten hoe het nu werkelijk zit, als je tenminste wilt weten hoe het zit. Die directe overdracht past in onze tijd, nu. In die zin is advaita, voor mensen die hun heil zoeken in allerlei technieken of methodes en het daar niet in kunnen vinden, van groot belang. En ik merk dat er in Nederland steeds meer belangstelling is voor advaita. Wist je dat er in geen enkel land zoveel advaitaboeken verkocht worden als in Nederland? Zelfs in Amerika begint dat op te vallen.'

Amigo: Welke boeken heb je op je nachtkastje liggen?

'Ik heb altijd een stapel boeken naast m'n bed. En natuurlijk ligt daarbij de Tao Te King (in de vertaling van DR J.J.L. Duyvendak), maar ook Het Directe Pad van Alexander, over Ramana Maharshi. Prachtig boek. Jammer genoeg uitverkocht.

Amigo: Ben je in India geweest?

'Ja, maar nooit naar Poona om Osho te ontmoeten. Het is er nooit van gekomen. Ik vond India vreselijk. Moest er altijd boeken inkopen. Ik ben nooit in ashrams geweest; het bezoek was altijd zakelijk. Ik struinde alle boekenmarkten af en kocht heel veel kleine boekjes b.v. van Ramana Maharshi, boekjes die bijna niets kostten en die in Nederland erg gewild waren. Je hebt daar gigantische schuren waar het bloedheet is en waar de boeken direct verkocht worden en je ziet 'wijzen' die proberen hun eigen boek aan de man te brengen. Dat ziet er allemaal wel anders uit dan in het Westen... De boekenbeurzen in Nederland zijn er alleen om zaken te doen, niet voor directe verkoop. Dat is dus heel anders dan in India.'  

Amigo: Heb je een goeroe (gehad)?

'Nee, niet echt. Anderhalf jaar geleden zag ik een video van Ramesh Balsekar en ik lag te janken op de bank. Toen ben ik naar Duitsland gegaan omdat hij daar elk voorjaar even is, met de verwachting dat ik mijn goeroe zou ontmoeten, maar dat werd een teleurstelling. Er gebeurde niets van dien aard. Sindsdien is mijn zoekneiging verdwenen. Verder blijft het een lust om over advaita alles te lezen wat er maar voorhanden is.'

Amigo: Hoe selecteer je?

'Intuïtief. Je weet het gewoon. En je weet wat er op de markt is. Iets bijzonders pik je er meteen uit. In de tijd van Bhagwan (later Osho), de jaren zeventig, importeerden we al zijn boeken uit India. Dat was een enorm succes. En we ontdekten nieuwe dingen en tipten uitgeverijen, zoals Altamira, Servire, Ankh-Hermes, Mirananda e.d. om bepaalde boeken in het Nederlands te laten vertalen en uit te geven.'

Amigo: Hoe kwam je keuze nu tot stand?

'Ik richtte me gewoon op de boeken of de auteurs die op dat moment mijn voorkeur hadden: Tony Parsons (uiteraard), Steven Harrison (hij was de eerste die ik wilde uitgeven), Ram Tzu (nooit begrepen waarom zijn boekje niet in het Nederlands uitkwam), Alan Cohen (daar hield Alexander altijd zo van), Alexander Smit (ik ging twee weken naar Frankrijk en heb al zijn boeken meegenomen en dit nieuwe boek in drie dagen letterlijk door middel van knip- en plakwerk samengesteld. Toen was het af. En ik vind het fantastisch), Jan van Delden (ik was bij hem in Frankrijk en heb hem gevraagd een boek te maken over zijn advaitische kijk op de Odyssee), Leo Hartong (die ken ik al dertig jaar en hij kwam met z'n manuscript bij me en na het lezen wist ik: dit is goed). In het najaar komt er een boek van Francis Lucille en een tweede boek van Tony Parsons.'


Uit elk boek volgt hier een door Wim geselecteerd citaat:

---
Steven Harrison in Zoek geen antwoord -
waarom levensvragen nergens toe leiden:

[.] Gelooft u in de een of andere vorm van intelligentie achter de evolutie van het leven in het bestaan van het heelal?

Ik geloof niet in geloof. Als je een geloofssysteem zoekt, kun je bijvoorbeeld een aanhanger van het christelijke creationisme worden. Op het onderdeel van de schepping zul je een kwantumsprong moeten maken van 'ik weet het niet' naar 'ik geloof'. Als je een aanhanger van het wetenschappelijke paradigma wordt, zul je een soortgelijke sprong moeten maken: 'Ik weet niet hoe het heelal is begonnen, maar ik geloof dat het met een oerknal ging.' Er bestaat geen verschil tussen 'God heeft het universum geschapen' en: 'De Oerknal heeft het universum geschapen'. In beide gevallen moet je de sprong van: 'Ik weet het niet' - wat authentiek en feitelijk is - naar 'Ik geloof' maken.

Dus geloof is niet in het authentieke en feitelijke geworteld?

Geloof is geworteld in het ongemak van het niet-weten. Verken die staat van 'ik weet het niet' en zie wat die behelst, in plaats van voor kortsluiting te zorgen door er een of ander idee over te leggen.

Ongeacht hoe nobel?

De moeilijkheid met onze nobele ideeën is dat ze alleen nobel zijn in een bepaalde context. Het was heel nobel voor de Kruisvaarders om naar Jeruzalem te gaan en de moslims een kopje kleiner te maken. Behalve als je een moslim was. Dan was het niet nobel. Dan was het weer nobel om tegen de Kruisvaarders te vechten. [.]

---
Tony Parsons in Zoals het is:

[.] Er zijn veel leermeesters die meditatie aanraden als een manier om het denken tot rust te brengen of te ontstijgen. Hoe denk jij daarover?

Waarom moet het denken tot rust worden gebracht?

Omdat het denken me afhoudt van de vrede en sereniteit waar ik naar verlang.

Waar is dat denken nu?

Hier, het spreekt me toe en stelt vragen en analyseert wat jij zegt.

Denk je dat dit de functie is van het denken?

Ja, over het algemeen maak ik gebruik van mijn denken om alles wat er gebeurt te begrijpen en te controleren.

En waar ben jij dan?

Ik ben hier (wijst naar hoofd) in de informatie die mij toestaat deze vraag te beantwoorden.

Leef je dus al die tijd met die informatie in je hoofd?

Meestal. Ik ben een groot deel van de dag bezig met denken.

En wie ziet dat het zo is?

Ik.

Je ziet het denken dus functioneren en gedachten opkomen en verdwijnen.

Ja.

Is die drukte wie je bent?

(lange stilte)

Nee, zo voelt het niet precies.

Heb je het gevoel dat er iets is wat die opkomende en weer verdwijnende drukte ziet gebeuren?

Iets dergelijks - het voelt alsof er iets boven en achter is dat nu toekijkt.

Oké, hoe ziet die plek eruit?

(lange stilte)

Het lijkt een leegte die het helemaal niet kan schelen wat er gebeurt.

Geen oordelen.

Nee. Alleen maar zien.

Wat denk je dat het is?

Het voelt als de bodem van alles wat ik ben.

En hoe voelt dat?

Heel stil, maar ook heel levend.

Dat is je thuis, dat is het, het is wat je al bent.
(lange stilte)

Ja, dat is het! En ik heb dat eerder geweten, maar het lijkt alsof het komt en gaat.[.]

----
Jan van Delden in Terug van nooit weggeweest  -
De reizen van Odysseus verklaard door Jan van Delden:

[.]Veel mensen zullen zichzelf herkennen in een of meer avonturen van Odysseus. Dit boek wil duidelijk maken dat jij ook naar huis kunt, dat elke hindernis denkbeeldig is en dat de 'jij' die je werkelijk bent - het Zelf - al bij voorbaat alle hindernissen heeft genomen. Dat Zelf heeft geen ik-gevoel nodig. Het heeft letterlijk niets nodig om te zijn. Dat niets-nodig-hebben is de zoete wind die we zoeken, maar waarin we altijd hebben gewoond en altijd zullen wonen. [.]

---
Alexander Smit/Wim Zonjee in Kennendheid:

[.] De bodem van je bestaan, datgene waar alles uit voortkomt, dat stille, onverstoorbare zijn, is zich altijd bewust van zichzelf. Met of zonder problemen. Dat bewuste zijn is altijd daar, ook als je zogenaamd niet gewaar bent, hetgeen onmogelijk is. In dat stille bewuste zijn worden alle bewegingen, die je het leven noemt, waargenomen. Maar er is niet iemand die iets waarneemt. De persoon die zogenaamd iets waarneemt, is het waarnemen zelf. Dat is geen activiteit, maar een volmaakte stilte. Dit zien sluit niets uit, het denken wel. [.]

 

---
Leo Hartong in Ontwaken in de droom:

[.] Als een docent het woord 'ik' op het schoolbord schrijft en aan de leerlingen vraagt wat ze zien, antwoorden de meesten dat ze het woord 'ik' zien staan. Het komt zelden voor dat iemand zegt: 'Ik zie het schoolbord met het woord “ik” erop geschreven'. Zoals het relatief grote schoolbord genegeerd wordt ten gunste van twee letters, negeren we het bewustzijn dat de permanente achtergrond vormt van alle verschijnselen. We negeren het net zoals we het scherm vergeten waarop een film wordt geprojecteerd. Het filmdoek is het onveranderlijke kenmerk in alle films die we zien, maar het raakt nooit betrokken bij de inhoud van de film. De film vertoont misschien een oceaan, een lange kronkelige weg, een moord, of een bosbrand, maar het scherm wordt niet nat, het beweegt zich niet van hier naar daar, het bloedt niet en het staat ook niet in brand. Op dezelfde wijze blijft bewustzijn puur en onaangeroerd door zijn inhoud.

Bewustzijn is de constante in en achter iedere ervaring en tegelijkertijd is het ook datgene wat het gemakkelijkst aan onze aandacht ontsnapt. [.]

---
Ram Tzu in Wie zoekt zal niet vinden:

[.] Ram Tzu verzekert je...
Je kunt alles bezitten
Als je niet meer wenst
Dan je nu hebt.
Jammer genoeg is er
In de hele geschiedenis
Van de mensheid
Nog nooit iemand tevreden geweest.
Maar dat willen jullie toch niet horen?
[.]

---
Alan Cohen in Bent u nét zo gelukkig als uw hond?
Beproefde methodes om wakker te worden met een zelfde stralende glimlach als uw hond:

[.] Rakker twijfelt er nooit aan of zijn motieven zuiver zijn. Hij is volkomen een met wat hij doet.

Het is in strijd met zijn natuur te wikken en te wegen over alles wat er in hem opkomt of wat hij doet. Hij zal zich nooit afvragen of zijn verlangen naar een kluif misschien het gevolg is van een verborgen oedipale fixatie.

Mijn hond zal 's nacht nooit wakker liggen van de vraag of hij wel echt bestaat. Hij is er, dat is bewijs genoeg.

Ongetwijfeld weet Rakker dat je het woord 'dog' alleen maar hoeft om te draaien om zijn ware natuur aan het licht te brengen.

Hij is verlicht omdat zijn geest nooit verduisterd is. [.]

 

* samsara betekent 'aardse kringloop'. zie ook: www.samsarabooks.com

[Kees Schreuders & Belle Bruins, maart 2003]