Zelfs God kan God niet verklaren.
- verlichting voor beginners -

Jan Kersschot in gesprek met Chuck Hillig (uit: 'Zoals het is’ van Jan Kersschot, uitgeverij Ankh Hermes)

JK: Als mensen me vragen waarom ik je boek Enlightenment for Beginners zo goed vind, antwoord ik hen dat me de eenvoud en de directheid ervan zo aanspreekt. Maar op de een of andere manier is het toch moeilijk voor me om de boodschap van je boek kort samen te vatten. Zou jij dat voor mijn lezers willen doen? In andere woorden: hoe kun je je boodschap recapituleren?

CH: Dit boek is een snel geheugensteuntje dat je al datgene bent wat je hebt gezocht. Maar je hebt die diepe Waarheid altijd heel handig verborgen achter een uitgekiend verleidelijk spelletje - 'Leven' genaamd - dat je de hele tijd hebt gespeeld. Dit boek gebruikt heel simpele woorden en tekeningen om op een speelse manier iets te laten zien van de kosmische (en komische) implicaties die het spelen van dit spel heeft en ook hoe (en waarom) je zelfbedrog ermee doorgaat die magische betovering in stand te houden.

Je doet alsof dat wat niet is op de een of andere manier veel belangrijker is dan dat wat wél is.

JK: Naar wat voor soort spel verwijs je daarbij? En hoe wordt dat spel gecreëerd?

CH: De stuwkracht voor dit kosmische spel wordt telkens gecreëerd wanneer je doet alsof dat wat niet is op de een of andere manier veel belangrijker is dan dat wat wél is. Hoewel dat geloof je gericht houdt op een nooit eindigende reis naar geluk, verlichting en dergelijke, garandeert het je ook dat je nooit een punt van blijvende satisfactie en innerlijke vrede zult bereiken. Waarom? Omdat die hele notie van 'op weg naar vervulling zijn' in feite de geheime methode is die het wanhopige ego gebruikt om te overleven in de aanblik van persoonlijke uitvlakking door Bewustzijn. Met andere woorden, zolang het ego zich maar steeds meer blijft richten op die reis, kan het blijven vermijden geheel te verdwijnen in de verblindende realisatie van de ware identiteit van de mystieke reiziger.

Door te doen alsof 'iets anders beter is' hoopt het ego echter te overleven door enthousiast het verloochende 'andere' na te jagen.

JK: Waarom willen mensen 'dat wat is' in iets beters veranderen? Waarom zijn spirituele zoekers zo naarstig naar verlichting aan het zoeken, terwijl jij zegt dat alles er al is - nu, op dit moment. Waarom lijken we van onszelf weg te rennen?

CH: Dat naarstige zoeken naar verlichting helpt het ego een gevoel van persoonlijk doenerschap in stand te houden. Als men dat wat niet is als beter beschouwt dan dat wat wél is, verzet men zich innerlijk tegen de kostbare werkelijkheid van dít moment. Bewustzijn kent echter geen tegengestelde. Het is het enige dat aanwezig is en het kan nooit echt veranderen in 'wat niet is'. Het is gewoon wat het is. Door te doen alsof 'iets anders beter is' hoopt het ego echter te overleven door enthousiast het 'andere' na te jagen. De kosmische grap daarvan is natuurlijk dat het ego gevangen blijft in een zichzelf in gang houdende tredmolen, omdat het al is waar het naar op zoek is. Die moedige worsteling om verlicht te worden behoedt het ego er heimelijk voor te worden ontmaskerd als de hersenschim die het in feite is. Zolang de zoektocht onverminderd voortgaat, blijft de Zoeker bevestigd in de overtuiging dat hij of zij afgescheiden is van precies dat waar hij naar op zoek is. Maar in Waarheid kunnen we nooit echt weglopen van onszelf omdat we al dat zijn waar we van wegrennen en we ook al daar zijn waar we naartoe op weg zijn.

Is het dan echt waar dat er werkelijk niets is wat we kunnen doen?

JK: Veel zoekers hopen heimelijk ooit verlichting te vinden. Daarom blijven ze bij een zogenaamd verlicht wezen, een meester, in de verwachting dat ze dan een goede kans maken Het te vinden. Door het gedrag van de meester te imiteren of op z'n minst te doen wat hij of zij zegt dat je moet doen. Veel zoekers geloven dat de staat van verlichting iets is wat van meester op volgeling kan worden overgedragen. En er bestaan ook veel verwachtingen ten aanzien van die verlichting zelf. Mensen hopen dat verlicht zijn gelijk staat aan zonder problemen, zonder angsten zijn. Een soort volmaakte staat van zijn om zo te zeggen. Maar je zegt - en dat ben ik met je eens, Chuck - dat deze strijd om verlicht te worden het ego er heimelijk voor behoedt dat het als de hersenschim die het is zal worden ontmaskerd. Betekent dit dat alle zoeken nutteloos is, dat alle spirituele tradities zinloos zijn... gewoon tijdverspilling? Hoe kan een hersenschim ooit de Werkelijkheid ontdekken? Is het dan echt waar dat er werkelijk niets is wat we kunnen doen?

CH: Het zich verlichting verwerven, ooit, in de toekomst, is een hardnekkige en op tijd gebaseerde illusie. Een illusie die de absolute realiteit vooronderstelt van een toekomst - 'ergens daar' - waar jouw persoonlijke levensverhaal op de een of andere wijze naar onderweg is. Jij bent echter Bewustzijn Zelf, en je kunt jezelf dus nooit scheiden van de wezenlijke Werkelijkheid die je al bent. Dat zou even onmogelijk zijn als de poging de natheid van het water te scheiden. Een dergelijke nutteloze strijd wordt alleen maar verder aangemoedigd door het populair wijd verbreide geloof, dat je - gewoon door alleen maar de juiste spirituele strategieën te volgen - uiteindelijk wel verlicht zult worden, waardoor je persoonlijke, ik-gerichte verhaal ten slotte een 'happy end' zal kunnen vinden. Maar verlichting gaat eigenlijk helemaal niet over het 'ergens anders' iets zoeken. Verlichting heeft alleen te maken met de essentiële waarheid ontdekken met betrekking tot wat feitelijk is. Intussen zal het illusoire melodrama van de wereld zich blijven ontvouwen zoals dat altijd al het geval is geweest - en ook even overtuigend als altijd. Per slot van rekening ziet de luchtspiegeling van een meer in de woestijn er nog steeds heel echt uit, ook nadat je hebt ontdekt dat het slechts een illusie was. Je zult eigenlijk niet UIT de droom ontwaken, maar TOT de droom. Maar in dat ontwaken moet de dromer geleidelijk aan geheel verdwijnen. Als dat niet het geval is zal hij alleen maar de ene fascinerende droom, getiteld 'Eens was ik in slaap', vervangen voor een andere fascinerende droom, getiteld 'Maar nu ben ik wakker!' Inderdaad, er is niets dat jij kunt doen om dat zogenaamde proces te versnellen, want jij-als-jouw-verhaal bestaat eigenlijk sowieso niet echt. Alleen Bewustzijn is werkelijk aanwezig en de wonderlijke natuur ervan is dat het doet alsof het niet doet alsof. En dus lijkt het erop dat je als het ware gedwongen bent om jouw rol in dit Goddelijke spel te spelen totdat je ontdekt dat er nooit een verschil heeft bestaan tussen jij-als-de-Danser en jij-als-de-Dans.

JK: Als Bewustzijn al wat er is is, is dan een staat van identificatie met de persoonlijkheid niet even geldig als een staat van gelukzaligheid of niet-doenerschap?

CH: Beide zogenaamde 'staten van zijn' zijn niet meer dan theoretische concepten. Er is absoluut geen sprake van een afzonderlijke, afgescheiden persoon die ofwel in een 'staat van identificatie' verkeert of, om het even, in een 'staat van gelukzaligheid'. Daarom is de kwestie van validiteit, van geldigheid, niet van belang, omdat geen van beide staten zich voordoen aan iemand of iets. Bewustzijn hoeft er niet mee op te houden zich ten onrechte met de persoonlijkheid te identificeren, en Het hoeft al helemaal niet te ontwaken. Het is gewoon zoals het is.

Absoluut niets zal ooit je geest doen ontwaken!

JK: Toch verschijnen er steeds weer nieuwe boeken over dit onderwerp die almaar weer hetzelfde beweren - namelijk dat we er eigenlijk niet over kunnen spreken. Met andere woorden: er wordt een hoop gepraat en geschreven over non-dualisme. Wat is het nut van al die satsangs en al die boeken, als het onmogelijk is de Waarheid onder woorden te brengen?

CH: Ja, dat is inderdaad een sterke paradox, nietwaar? Heel in het kort komt het erop neer dat niets van dat alles zin heeft. Bewustzijn zoekt immers alleen Zichzelf. Deze raadselachtige kwestie is echter een harde noot voor de logische geest, aangezien Bewustzijn al hetzelfde is als waar het naar verwijst. Maar zelfs als we dat inzien en erkennen kunnen we niet echt over Het spreken, hoewel we toch maar steeds gedreven lijken om daar wél mee door te gaan. Maar wat is 'echter', een poëtische beschrijving van de Niagara Watervallen of de ervaring van de ontzagwekkende kracht van het neerkletterende water zelf?

Het probleem is natuurlijk dat alle woorden in wezen dualistisch zijn. Als we er op dit niveau gebruik van maken, is het beste dat ze teweeg kunnen brengen een uitnodiging om in je binnenste naar jezelf op zoek te gaan. Ongeacht hoe intelligent de woorden ook lijken, ze kunnen nooit op logische wijze de Grote Paradox voor je oplossen. Je kunt gewoon niet door middel van woorden van 'hier' naar 'daar' komen. In feite is er niets in je geest dat ooit verlicht zal worden. Niet door satsangs bij te wonen, niet door boeken te lezen, niet door iedere dag te mediteren en niet door het reciteren van mantra's. Absoluut niets zal ooit je geest doen ontwaken! Waarom niet? Omdat realisatie is wat je al bent.

Het Zelf doet alleen maar alsof Het niet het Zelf is..

JK: Als bevrijding tijdloos en onpersoonlijk is, hoe zou er dan ooit sprake kunnen zijn van iemand die 'het ziet' en iemand die 'het niet ziet'? Als er slechts één Waarnemer... één Bewustzijn is... hoe kan er dan een wijze of een avatar zijn die beweert dat hij of zij 'weet' en suggereren dat ze gekomen zijn om de onwetenden te redden? 

CH: Er is geen afzonderlijke persoon die het ziet of het niet ziet. Het spel van het Bewustzijn is veelomvattend genoeg om ogenschijnlijk een universum te creëren dat bevolkt wordt door slechterikken, helden, wijzen en avatars. Wel, behalve dat dit natuurlijk een klassiek voorbeeld is van Zelfbedrog - wie kan dat nu echt zeggen? Ten slotte, zelfs God kan God niet verklaren!

JK: Zij die bekend zijn met Advaita Vedanta zeggen dat er niet zoiets bestaat als tijd, ruimte en afzonderlijke personen. En gelijk hebben ze: dat alles bestaat slechts in onze geest. Toch is de meerderheid van de mensheid het met die zienswijze niet eens. Als gevolg daarvan zeggen mensen dat dit allemaal heel mooi in theorie klinkt - dat we de niet-doener zijn, dat alles gewoon gebeurt zoals het gebeurt, dat we niet het lichaam zijn, dat er geen vrije wil is - maar dat het, als het erop aankomt dat alles in praktijk te brengen, een heel ander verhaal is. Wat is jouw mening over dergelijke commentaren op Advaita Vedanta, Chuck?

CH: Tijd, ruimte en het denkbeeld van afzonderlijke personen bestaan in feite helemaal niet in 'onze' geest. Ze bestaan alleen in jouw geest. Zoals het met al het andere in het manifeste universum het geval is, ligt de ware oorsprong van het denkbeeld van een afgescheiden 'mensheid' ook in je eigen zelfbedrog. Maar bedenk, het Zelf doet alleen maar alsof Het niet het Zelf is... en vervolgens doet het alsof Het niet doet alsof. Bewustzijn lijkt een soort 'ervaringsjunkie' te zijn en Het zwelgt met veel plezier in lila... de Dans-van-het-Goddelijke. Het lijkt zich alleen met een soort tegenzin van zijn glorieuze zelfbedrog bewust te zijn. Het lijkt erop dat niemand eigenlijk wil dat ook een goed verhaal een einde heeft. Dus als je midden in een spannende film opstaat, het licht aandraait en de toeschouwers eraan herinnert dat het alleen maar een illusie is, zullen de meeste 'anderen' je zeggen dat je gewoon moet gaan zitten en je mond moet houden! Maar het is zoals Ramana Maharshi dikwijls zei: 'Welke anderen? Er is alleen het Zelf.' Dus hoe kunnen we ooit echt oefenen te zijn 'wie' we al zijn. Aangezien het Zelf de enige Werkelijkheid is, gaat Het alle streven te boven. Ja, wat je zegt is correct: er is in feite geen doener, alles lijkt gewoon te 'gebeuren'. Je bent niet het lichaam en er is geen vrije wil. Dat is allemaal heel waar, maar wat dan nog? Om de dans met en als de Kosmische Danser die je bent ten volle te dansen, lijkt het nog steeds van belang de verschijning van de grote illusie te respecteren en te erkennen. Het is er ten slotte allemaal voor jou!

JK: Als je zegt dat we Het al zijn, dat we alleen maar doen alsof we iemand zijn, waarom blijven we dan toch in die illusie geloven? Zie je, mensen klagen dat ze niet het gevoel hebben dat ze Bewustzijn zijn. Ze klagen erover dat ze nog steeds worden geleid door hun persoonlijke angst en hoop. Ze zeggen dat het leven niet zo gemakkelijk is.

CH: Wel, in de Waarheid is er echt helemaal geen sprake van 'wij' of 'zij'. In de Waarheid bestaat alleen Het... het Zuivere Bewustzijn van het Zelf. Het stellen van die ogenschijnlijk onschuldige vraag 'Waarom blijven we dan toch in die illusie geloven?' leidt je af en weerhoudt je ervan de Waarheid te zien.

JK: Hoe bedoel je?

CH: Wel, die vraag gaat uit van twee basale aannames, namelijk 1) dat er wel degelijk een collectief 'wij'/zij' bestaat en 2) dat die 'anderen' allemaal in de een of andere illusie geloven. De vraag nodigt je uit je te richten op het 'waarom geloven ze dit?' voordat er ooit bewezen is dat er werkelijk anderen zijn die wat dan ook geloven. Zie je, als er al geen sprake is van afgescheiden, afzonderlijk bestaande anderen, dan wordt het waarom van deze vraag dus volkomen irrelevant. De dingen zijn gewoon zoals ze zijn.

Het is de eenvoud zelve

JK: Sommige zoekers zullen je ook zeker vragen of je de hele kwestie van verlichting niet al te veel simplificeert.

CH: Bewustzijn kan niet te veel worden gesimplificeerd. In feite is Het de eenvoud zelve. Het ondeelbare Bewustzijn kan alleen de illusoire wereld van polariteiten manifest maken door te doen alsof Het deelbaar is. Verbazingwekkend genoeg moet Het zijn wat Het is... door te doen alsof Het evolueert naar... dat wat Het zogezegd niet is.

JK: De hele zaak is dus eigenlijk een grap?

CH: Precies, dat is het. Een komische (en kosmische) grap die leven wordt genoemd. De Dans-van-het-Goddelijke.

[gepubliceerd met toestemming van uitgeverij Ankh-Hermes]

Voor meer informatie over Jan Kersschot: www.kersschot.com
Voor meer informatie over Chuck Hillig: www.blackdotpubs.com