De elfvoudige bevrijding
door Douglas Harding

Wat onze achtergrond ook is, we zijn allemaal door de maatschappij afgestompt en worden beperkt tot kleine, sterfelijke dingen die we menselijke wezens noemen. Afgescheiden, eenzaam, vol met allerlei soorten angst, gevangen in het cachot van onze conditionering.
Er lijken verscheidene ontsnappingsroutes te zijn, zoals hard werken, vermaak, winkelen, sex, drugs, spiritualiteit. We verbeelden ons dat er geen simpele en rechtstreekse ontsnapping mogelijk is uit onze gevangenis. Maar in werkelijkheid zijn er niet minder dan elf wijd openstaande deuren naar de vrijheid.

Wat ik nodig heb is bevrijding van schuld en elke vorm van zelfzucht.
Het doel, de passie die mijn volwassen leven heeft beheerst, is de bewuste vereniging met de Bron. Maar het lijkt of het steeds slechter wordt in plaats van beter (Wat waarschijnlijk werkelijk gebeurt is dat ik me steeds meer bewust word van de ingenieuze trucs van het ego om stiekem te kunnen overleven én gedijen.) In ieder geval ben ik in toenemende mate geschokt door Harding's streken, als dat het juiste woord ervoor is. Hij zal op de een of andere manier gered moeten worden. Geen gewone 'redding' zal voldoen.

Wat ik krijg zijn elf reddingsboeien, elk van die elf is op zich voldoende om me de veiligheid in te brengen.

Zo is de barmhartige en overvloedige gulheid, de echte en pure bekwaamheid van mijn Bron en Centrum. Het is onmogelijk om de gecombineerde kracht van deze elf te overdrijven, aangezien ik er tot mijn volslagen verbijstering achter kom dat ik dat al ben.


1 - ik ben grenzeloos

Als ik wijs naar waar ik vanuit kijk, naar mijn 'oorspronkelijke gezicht', dan kom ik erachter dat dat eindeloos door- en doorgaat, in alle richtingen - omhoog en naar beneden, links en rechts, naar voren en naar achteren, met onverminderde energie. Bijna net zo verbijsterend is het feit dat ik dit grote exploderen kan zijn, zonder het ooit op te kunnen merken, laat staan het naar waarde te weten schatten. Deze superweldadige subnucleaire tijdloze explosie te zijn, zou op zich genoeg bevrijding en redding moeten zijn. Maar op de koop toe zitten er nog minstens tien in het vat, elk gretig op zijn beurt wachtend om zich te tonen!

2 - ik ben puur

'Al zijn je zonden scharlakenrood, ze zullen wit worden als sneeuw. Al zijn ze rood als karmozijn, ze zullen wit als wol worden.' Dat zingt de profeet Jesaja in het Oude Testament. Het vergeven van de zonden is uiteraard één van de belangrijkste thema's van het Nieuwe Testament. Je zou zelfs kunnen zeggen: waar het allemaal om draait.

In zijn boek Intuitive awareness schrijft Ajahn Sumedo, hoofd van de Theravada Boeddhisten in het Verenigd Koninkrijk: 'Bewustzijn is al puur. Je hoeft het niet te reinigen, je hoeft daar niets voor te doen. Onze ware natuur is puur. Wanneer we ons dit beginnen te realiseren en volledig vertrouwen en waarderen, dan zien we dat dit echt zo is. Het is geen theorie, geen abstractie of idee – het is de realiteit. Je bent altijd al puur geweest.' Wat mijzelf betreft: ik hoef alleen mijn aandacht 180° om te draaien en in dat wat kijkt te kijken, om te zien dat het absoluut onbesmet en onbesmettelijk is.

3 - ik ben vrij

Waarmee ik bedoel spontaan, onvoorspelbaar, vrij. Ik weet niet – niemand weet – wat ik straks zal gaan doen. Bovendien zijn er duidelijke aanwijzingen dat er allerlei schepselen net zo vrij zijn als ik, of ze zich dat nou realiseren of niet. Bijvoorbeeld: de zigzagvlucht van de vlinder als deze van bloem tot bloem fladdert, het grillige gedrag van de huisvlieg als deze heen en weer schiet tussen de ruit en de tafel, de willekeurige gebaren van deze hand als hij je welkom of gedag wuift. God weet wat voor zin of onzin mijn pen gaat uitkramen. Correctie: God weet het niet! Als Hij het zou weten dan zou Hij me aan handen en voeten ketenen. Hij zou de vrije geest die ik ben, veranderen in een robot, een cybernetische automaat die geweldig inferieur is aan een huisvlieg.
'Je zult de waarheid kennen, en de waarheid zal je bevrijden,' zegt Jezus van Nazareth. En de Tao Te King – die oeroude Chinese klassieker – dicht aan de verlichte wijze de spontaniteit toe van een pasgeboren baby.
Echter: los van zulke glasheldere oproepen tot vrijheid, onderwijzen alle grote religies, ieder in zijn eigen specifieke toonzetting, dat ware vroomheid de onderwerping betekent aan de almachtige wil van God. Als slaven en slavendrijvers een religie hebben, is het deze. Geen wonder dat onze kerken leeg zijn. Grof gesteld: God is van gedachten veranderd. In plaats zich te omringen met dienaren, zoekt Hij naar vrienden – dierbare vrienden die in vrijheid voor zo'n magnifieke relatie hebben gekozen.

4 - ik ben één

Niet gefragmenteerd, maar in één stuk, heel. 'Vertel de geest dat er slechts Een is,' zegt de Katha Upanishad. 'Hij die het Ene verdeelt, dwaalt van dood naar dood.' En de boodschap van alle grote Upanishaden – die oude geschriften uit India – is dat jij en ik niets anders zijn dan dat strikt ondeelbare Een, het Ene dat ons heelt en heel maakt.
Hoe kan ik hier heel zeker van zijn?
Welnu, ik heb een geweldige leraar die het absoluut en onophoudelijk bevestigt.

Twintig, vijftig, honderd keer per dag hoor ik mezelf zeggen IK BEN. 'IK BEN moe, IK BEN eenzaam, IK BEN nogal druk, IK BEN verdrietig, IK BEN bezorgd, IK BEN behoorlijk rustig vandaag', etcetera, etcetera. Zoals Meester Eckhart stelt: alleen God heeft het recht om IK BEN te zeggen. Wat betekent dat ik in de essentie en in de kern Hem ben. De ontzagwekkende waarheid is dat ik niet kan zijn zonder zijn Zijn, zonder de Enige Die Is te zijn.

5 - ik ben hier

Wanneer ik zeg dat iets hier is, wat bedoel ik dan? Hoe dichtbij is het, is het onder handbereik, hoe intiem is het? Wanneer ik iets beschrijf als dit, wat is dan de begrenzing? Waar begint en eindigt het? Dat hangt er helemaal vanaf. In één ademtocht kan ik spreken over deze long, dit land, deze groep sterrenstelsels. In feite zijn mijn dit en mijn hier grenzeloos in hun grootheid en kleinheid. Ik ben oneindig elastisch.

Ik neem dit feit heel serieus. Ik vraag mezelf Wie het is die naar believen zo moeiteloos, zo soepel en vanzelfsprekend uitdijt en inkrimpt. Wat is de ware identiteit van deze wonderdoener?

Ik besef dat er slechts één is die hiervoor in aanmerking komt, en dat is de Ene die mijn Bron en Centrum is. Deze realisatie is geen idee om je van tijd tot tijd mee te vermaken: het is een ervaring waar ik gedurende mijn leven de smaak van te pakken krijg.

6 - ik ben nu

Wanneer ik zeg dat een gebeurtenis nu plaatsvindt, wat bedoel ik dan? Hoeveel tijd wordt door het heden afgebeten en opgekauwd? Het hangt er vanaf. Ik hoor mezelf zo koeterwalend praten over deze bliksemschicht, deze week, dit millennium. De waarheid is dat ik zo ruim in de tijd ben als nodig is. En de paradox is dat deze ruimheid mijn beheersing van de tijd toont, zodat ik enthousiast de woorden van Ludwig Wittgenstein kan onderschrijven: 'De dood is geen gebeurtenis tijdens het leven; we leven niet om de dood te ervaren. Ons leven heeft geen einde, op precies dezelfde manier als ons gezichtsveld geen grenzen heeft.'

Laat me de hele kwestie als volgt samenvatten: ik ben het bewustzijn dat observeert dat het geen begin, geen onderbreking, geen einde heeft en Ik zal nooit sterven.

7 - ik kom uit mezelf voort

Dit is de grote jongen, de crux en climax van deze elf. Alle andere zijn anticlimaxen: noodzakelijke anticlimaxen zonder twijfel, maar stroomafwaarts ten opzichte van de Bron.

Laat me de aardse geschiedenis van de Ene uiteenzetten die 'onmogelijkerwijs', zonder hulp en zonder reden, het leven schenkt aan zichzelf voordat Hij er is, voordat er zelfs Niets is.

(a) In december 1945 werd bij toeval een aardewerken pot opgegraven met 13 in leer gebonden gnostische boeken. Deze geschriften bevatten 52 'geheime' teksten, geschreven in het Koptisch. Waarschijnlijk waren ze zo'n vijftien eeuwen eerder begraven door monniken van een nabij gelegen klooster, die bang waren de katholieke kerk ze zou ontdekken.
Eén van deze 'ketterse' teksten wordt toegeschreven aan de Barbelo-gnostici. Alle eer en lof voor hun anonieme leermeester die, niet veel decennia na de kruisiging van Jezus, de eerst was die sprak over de aan zichZelf ontspruitende Ene.
Een flink aantal van de latere gnostische teksten vertellen een zelfde verhaal. In het evangelie van de Egyptenaren bijvoorbeeld: 'Deze grote naam van U slaat op mij, oh Uit zichzelf voortgekomen Ene die niet buiten mij is.' Over het algemeen hielden de gnostici zich bezig met vragen als de zin van het leven, waar we vandaan komen, wat we zijn en waar we heen gaan, en de oorsprong van het universum. Alhoewel de meesten van hen christenen waren, zijn ze ruim voor het jaar 500 zo goed als uitgeroeid door de katholieken.

(b) Rond het jaar 800 onderwees de Ierse filosoof John Scotus Erigena aan het hof van keizer Karel, dat het niet gaat om wat God is, maar dat God is.

(c) De beroemde Duitse filosoof Leibniz (1646 - 1716), met zijn doctrine van het monisme, had eenzelfde mening.

(d) In 1935 schreef een andere Duitse filosoof – Martin Heidegger: 'Waarom is er überhaupt iets, in plaats van niets? Vanzelfsprekend is dit de eerste van alle vragen. Ieder van ons is minstens eens, misschien meer dan eens, aangeraakt door de verborgen kracht van deze vraag, zelfs als we er ons niet bewust van zijn wat er gebeurt. En hij vervolgt over de Grond van het Zijn die deze fundamentele vraag veroorzaakt. (Introduction to Metaphysics, Yale University Press)

(e) Rond dezelfde tijd schreef Ludwig Wittgenstein, de Oostenrijkse filosoof die ik al eerder citeerde, dat het mysterie niet is wat het universum is, maar dat het bestaat.

(f) Gedurende de laatste halve eeuw heb ik met veel mensen het wonder gedeeld van de aan zichZelf ontspruiten Ene. Hun aantal loopt minstens in de duizenden. Geen wonder, het is een klein deel van de wezenlijke realisatie die op de meest onwaarschijnlijke plaatsen ontspringt. En een reden voor uitbundige vreugde in een wereld die daar gebrek aan heeft. Het is ook mijn einde – wat betekent mijn doel en mijn ophouden, mijn bewuste verdwijnen in jouw belang.

8 - ik ben verbijsterd

Ik ben de Ene die geen enkel idee heeft over hoe Hij Zichzelf veroorzaakt. Niet dat deze grove onwetendheid hem zorgen baart. Integendeel, het is een hemelse zegen om dit met zijn vrienden te delen. Het geheim van de Zelf-ontspruiting kennen, zou betekenen deze van al zijn betovering, charme en kracht ontdoen en je storten in een hel van eeuwige verveling.

9 - ik ben alle 'zienden'

Van waaruit kijkt de schorpioen, de octopus, de chimpansee, het jonge kind, volgens zijn eigen ervaring? Zeker niet vanuit een schorpioengezicht, een octopusgezicht, of een chimpanseegezicht, of mijn eigen gezicht als jong kind en als volwassene. Alle schepselen die zien, doen dat vanuit Dezelfde Lege Ruimte. Niet vanuit een leeg-voor-leeg ruimte maar uit een leeg-voor-vullen ruimte, ruimte die lege ruimte biedt voor andere gezichten. Deze oorspronkelijke en zichzelf-ontkennende Ruimte is het heldere en innemende Oorspronkelijke Gezicht waar het hele zenboeddhisme om draait.

10 - ik ben alle waarnemende wezens

Wordt mij dan de toegang en éénwording ontzegd met de dove, de stomme, de blinde, of het schepsel dat op watvoor wijze dan ook gehandicapt is? Natuurlijk niet. Geen waarnemend wezen kan zijn zonder mij te zijn, zonder zichzelf te zijn. Goed beschouwd is het onmogelijk om de cumulatieve kracht van dit elfvoudige en allesomvattende reddingsplan te overschatten .

11 - ik ben jou

Waarnaar ik kijk is mijn probleem en van Waaruit ik kijk is de oplossing ervan. En – paradox der paradoxen! – de echte oplossing is dat jij, samen met alle die anderen, en zeker niet ikzelf, mijn genezing bent, het tegengif voor mijn ingesleten egocentriciteit. Hier: Ik ben Jou!

Aan het begin beloofde ik je niet minder dan elf wijdopen deuren, dus laten we de Openheid instappen!

Meer over en van Doulglas Harding: www.headless.org.
N.B. Een aantal leuke filmpjes met de oefeningen van Douglas vind je op: movies.

[vertaling: Robbert Bloemendaal]